Islamic Philosophical Doctrines

شرک ‏ به مثابه ظلم وجودی در دیدگاه ملاصدرا

Abedin Darvishpour; Mohammad Karami; Hamedeh Rastaaei

Articles in Press, Accepted Manuscript, Available Online from 10 May 2026

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.8257.1743

Abstract

توحید در اندیشه دینی، اساس کمال وجودی انسان است که با هماهنگ ساختن عقل و نفس، مسیر ‏شکوفایی استعدادهای ... Read More توحید در اندیشه دینی، اساس کمال وجودی انسان است که با هماهنگ ساختن عقل و نفس، مسیر ‏شکوفایی استعدادهای انسانی را هموار می‌کند. در مقابل شرک، به عنوان «ظلم وجودی»، با تجزیه حقیقت ‏هستی، انسان را دچار پراکندگی و غفلت از مبدأ مطلق می‌کند. در حالی که «شرک» غالباً گناهی اعتقادی ‏تلقی می‌شود، توصیف قرآنی آن به مثابه «ظلم عظیم» به ساحتی عمیق‌تر و وجودی اشاره دارد. این پژوهش ‏با هدف تبیین این بُعد هستی‌شناختی، استدلال می‌کند که شرک صرفاً یک خطای عبادی نیست، بلکه ‏‏«ظلمی وجودی» به نفس است که با تجزیه حقیقت و انحراف از فطرت توحیدی، مسیر کمال انسان را مسدود ‏می‌سازد. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی با اتکاء به مبانی حکمت متعالیه ملاصدرا، این مفهوم را از پنج ‏منظر هستی‌شناختی، انسان‌شناختی، معرفت‌شناختی، کمال‌شناختی و اخلاقی-حقوقی واکاوی می‌کند. ‏یافته‌ها نشان می‌دهد که شرک با نشاندنِ موجودِ محدود در جایگاهِ وجودِ مطلق، به یک خطای بنیادین در ‏ساختار واقعیت منجر می‌شود که پیامدهای تکوینی آن، محرومیت از هدف آفرینش، زوال آرامش وجودی، ‏سلب قابلیت دریافت آمرزش الهی و سقوط کرامت انسانی است. در نهایت، این بازخوانی فلسفی-وجودی، افقی ‏تحلیلی برای مواجهه با چالش‌های انسان معاصر، از جمله بحران هویت و ازخودبیگانگی، ارائه می‌دهد‎.‎‏ ‏

Two Conceptions of Spiritual Discipline (Riyāḍah): A Comparative Analysis of the Anthropological Foundations of Avicenna and Mullā Ṣadrā

Hamedeh Rastaei; Hassan Karami

Volume 20, Issue 37 , December 2025, , Pages 263-288

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.7699.1668

Abstract

Avicenna and Mullā Ṣadrā both provide coherent programs for spiritual discipline (Riyāḍah) that apparently pursue similar goals. Yet beneath these outward similarities lies a ... Read More Avicenna and Mullā Ṣadrā both provide coherent programs for spiritual discipline (Riyāḍah) that apparently pursue similar goals. Yet beneath these outward similarities lies a fundamental distinction rooted in their differing anthropological foundations: the soul as a static substance versus the soul as a fluid being in a state of becoming (Ṣayrūrah). Employing an analytical‑comparative approach, this article first examines the fivefold anthropological principles of the two philosophers (the origin of the soul, the perfection of the soul, the role of the body, the levels of the soul, and its relation to the Active Intellect). It then demonstrates how these distinctions affect the pathology of the soul and the prescription of healings. In Avicennian philosophy, the soul is a static substance that employs the body as a temporary instrument, and the levels of the soul are its accidental states. Consequently, the obstacles to the soul’s perfection (psychic diseases) have a “passive” nature, meaning the domination and contamination of this static substance by bodily faculties. In contrast, from Mullā Ṣadrā’s perspective, the soul is the product of substantial motion (al‑Ḥarakah al‑Jawhariyyah) and a reality in a constant state of becoming. Thus, obstacles to perfection acquire an “active and existential” nature, namely the intensification and consolidation of the soul at lower, animal levels of existence. This fundamental difference gives the threefold goals of spiritual discipline-emptying (Takhlīyah), adornment (Taḥliyah), and the refinement of the innermost soul (Talṭīf al‑Sirr)-an ontological interpretation in Transcendent Philosophy, transforming them from a merely purificatory program into tools for substantial perfection. Spiritual discipline in Avicenna’s view is a psychological process for purifying the static substance of the soul, while in Mullā Ṣadrā’s view it is an ontological and existential movement for the flourishing and intensification of the soul on the path toward union with the Intellect and the sacred realm.

Analysis of Bertrand Russell's theological discussions in the Allameh Ja’fari's view

Hamedeh Rastaei; Abdullah Nasri

Volume 18, Issue 33 , December 2023, , Pages 107-128

https://doi.org/10.30513/ipd.2024.6236.1545

Abstract

The confrontation of Islamic philosophers with Western philosophers can be examined from different angles. Allameh Ja’fari pays a lot of attention to the opinions of Western thinkers; ... Read More

Islamic Philosophical Doctrines

Articles in Press

Current Issue

Volume 20 (2025)

Volume 19 (2024)

Volume 18 (2023)

Volume 17 (2022)

Volume 16 (2021)

Volume 15 (2020)

Volume 14 (2019)

Volume 13 (2018)

Volume 12 (2017)

Volume 11 (2016)

Volume 10 (2015)

Volume 9 (2014)

Volume 8 (2013)

Volume 7 (2012)

Volume 6 (2011)

Volume 5 (2010)

Volume 4 (2009)

Volume 3 (2008)

Volume 2 (2007)

Volume 1 (2006)

Author = Rastaei, Hamedeh

شرک ‏ به مثابه ظلم وجودی در دیدگاه ملاصدرا

Abstract

Two Conceptions of Spiritual Discipline (Riyāḍah): A Comparative Analysis of the Anthropological Foundations of Avicenna and Mullā Ṣadrā

Abstract

Analysis of Bertrand Russell's theological discussions in the Allameh Ja’fari's view

Abstract