Islamic Philosophical Doctrines

در مقایسه با اوصافی چون «علم» و «ارادۀ» الهی که تاکنون از جوانب مختلف مورد بررسی قرار گرفته ... Read More در مقایسه با اوصافی چون «علم» و «ارادۀ» الهی که تاکنون از جوانب مختلف مورد بررسی قرار گرفته است، دربارۀ وصف «قدرت» خدا تحقیقات کمتری به انجام رسیده؛ از این‌رو، توضیح دیدگاه‌ها و ادلّۀ متکلّمان در خصوص چگونگی تعریف و اثبات قادریّت الهی همچنان در شمار اولویّت‌های پژوهشی در حوزۀ کلام اسلامی به‌شمار می‌آید. در همین راستا، در مقالۀ حاضر با استفاده از روش تحقیق تاریخی – تحلیلی نظرگاه‌ها و براهین گوناگونی که متکلّمان امامیّه در دورۀ تکوین و تکامل کلام فلسفی طی قرون هفتم تا یازدهم هجری، و بطور خاص متکلّمان مکتب حلّۀ متأخّر، در خصوص قدرت و اختیار الهی مطرح نموده‌اند تدوین و تشریح و تحلیل می‌شود. این جستار نمودار آن است که در آثار این متکلّمان، در مجموع، هفت استدلال به‌منظور اثبات قادریّت خداوند به‌معنای قادرِ مختار بودنِ او ارائه شده است که از میان آنها، یک استدلال، نَقلی و سایر دلایل، عقلیِ محض است. از این هفت استدلال، یک دلیل، به نفی جبر برون‌ذاتی از خداوند می‌پردازد، ولی شش دلیل دیگر با نفی جبر درون‌ذاتی از خدا، قادرِ مختار بودنِ او را به اثبات می‌رساند. همچنین، از میان پنج استدلال عقلیِ ناظر به نفی جبر درون‌ذاتی، یک استدلال، قادرِ مختار بودنِ خدا را بدون استناد به موجودات عالَم و صِرفاً به عنوان یکی از صفات کمالی او اثبات می‌کند، در حالی که در چهار استدلال دیگر با استناد به برخی از صفات مخلوقات یعنی حدوث، نظم و اِتقان، تغییر و تحوّل، و نیز عدم‌پذیری، قادریّت الهی نشان داده می‌شود.

The Evolution of the Concept of God’s Power and the Proofs for It in Imāmī Theology from the Beginning to the Baghdad School

Hamid Ataei Nazari

Volume 20, Issue 37 , December 2025, , Pages 351-378

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.7735.1671

Abstract

Unlike divine attributes such as knowledge (ʿilm) and will (Irādah), whose various aspects have been the subject of numerous philosophical and theological investigations, the attribute ... Read More

Articles in Press

Current Issue

Volume 20 (2025)

Volume 19 (2024)

Volume 18 (2023)

Volume 17 (2022)

Volume 16 (2021)

Volume 15 (2020)

Volume 14 (2019)

Volume 13 (2018)

Volume 12 (2017)

Volume 11 (2016)

Volume 10 (2015)

Volume 9 (2014)

Volume 8 (2013)

Volume 7 (2012)

Volume 6 (2011)

Volume 5 (2010)

Volume 4 (2009)

Volume 3 (2008)

Volume 2 (2007)

Volume 1 (2006)

Author = Ataei Nazari, Hamid

Analysis of the Arguments for Proving Divine Power and Free Will in Imami Philosophical Theology

Abstract

The Evolution of the Concept of God’s Power and the Proofs for It in Imāmī Theology from the Beginning to the Baghdad School

Abstract