نویسندگان
1
استادیار، گروه فلسفۀ اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
2
دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
مسئلۀ ارتباط اعتباریات با واقعیت و ربط هست‌ها به بایدها از مهم ترین و مشکل‌ترین مباحث علوم تحلیلی است. طرح و تبیین ادراکات اعتباری و نحوۀ پیدایش آن‌ها، توسط علامه طباطبایی نقطۀ عطفی در این حوزه محسوب می‌شود. از طرفی، ابتنای اعتبارات بر ادراکات و احساسات انسانی در نظریۀ ایشان، منشأ طرح مسائل مناقشه‌آمیز در اطلاق و نسبیت این اعتبارات شده است. سؤال تحقیق این است که آیا می‌توان با طرح پیوند میان اعتبارات و اقتضائات ذاتی اشیا، و تقویت مبنای علامه، تقریری از این بحث ارائه کرد که در مواجهه با اشکالات موفقیت بیشتری داشته باشد؟ به نظر می‌رسد حسب ظاهر تعبیر علامه، اگرچه اعتبارهایی چون وجوب و باید و خوبی و بدی برخاسته از نیازها و احساسات متغیر است، اما برخلاف برخی برداشت‌ها، در نظر ایشان این امور، اعتبار محض و نسبی نبوده و ریشه در نیازها و ساختمان تکوینی انسان و احساسات ثابت او دارند. در این مقاله به روش تحلیلی به مسئلۀ اعتباریات از دیدگاه علامه و جهت پیوند آن با واقع پرداخته و با ارجاع منشأ اعتبار به اقتضائات ذاتی، تلاش شده است مبنای علامه مورد تأکید و تقویت قرار گیرد و ربط اعتبار به واقع و هست به باید به‌نحو ذاتی تبیین گردد.
- آزادبخت، باقر. (۱۳۹۰). بازخوانی نظریۀ اعتباریات و پاسخی به نقدها. پژوهش‌های اخلاقی، ۲ (۲)، ۱۳۵-۱۶۲.
- برهان مهریزی، مهدی. (۱۳۹۹). اعتباریات از نگاه المیزان. معرفت فلسفی، ۱۷ (۳)، ۶۹-۸۶.
- ترکاشوند، احسان؛ میرسپاه، اکبر. (۱۳۸۹). تفسیر نو از اعتباریات علامه طباطبایی با نگاهی تطبیقی به رساله اعتباریات و تفسیر المیزان. معرفت فلسفی، ۸ (۱)، ۲۵-۵۴.
- جوادی، محسن؛ محمدی شیخی، قباد. (۱۳۸۷). معناشناسی حسن و قبح از دیدگاه عالمان مسلمان. فصلنامه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه شهید بهشتی، ۸ (۳)، ۴۵-۷۴.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت-لبنان: دارالشامیه.
- رحمتی، انشاالله؛ حیدریان، لیلی. (۱۳۹۱). اعتباریات در فلسفۀ اخلاق علامه طباطبایی و مقایسة آن با رویکرد ناشناخت‌گرایی در فرااخلاق. پژوهش‌های معرفت‌شناختی، ۱ (۲)، ۹۲-۱۰۷.
- رمضانی، رضا. (۱۳۹۵). آرای اخلاقی علامه طباطبایی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
- شریعتی سبزواری، محمدباقر. (۱۳۸۷). تحریری بر اصول فلسفه و روش رئالیسم. قم: بوستان کتاب.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین. (بی‌تا). اصول فلسفه و روش رئالیسم. (مرتضی مطهری، مقدمه‌نویس و معلق)، تهران: صدرا.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۳۷۴). ترجمه تفسیر المیزان. قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۸۷). مجموعه رسائل. قم: بوستان کتاب.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۹۷). مجموعه آثار. (سید هادی خسروشاهی، به کوشش)، قم: بوستان کتاب.
- فاضلی، احمد؛ تاجیک چوبه، محمد. (۱۴۰۱). تبیین اعتبار حسن و قبح در نظام اعتباریات علامه طباطبایی و راهکاری درون‌ساختاری برای گریز از نسبیت اخلاقی. معرفت فلسفی، ۲۰ (۲)، ۱۱۱-۱۲۸.
- کاشیزاده، محمد. (۱۳۹۶). تقریری واقع‌گرایانه از اعتباریات علامه طباطبایی(ره). قبسات، ۲۲ (۸۵)، ۱-۱۸.
- مظفر، محمدرضا. (۱۳۶۶). المنطق. قم: اسماعیلیان.
- مظفر، محمدرضا. (۱۳۷۳). اصول الفقه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
- نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد. (۱۳۸۶). شرح الاشارات و التنبیهات. (حسن حسن‌زاده آملی، محقق). قم: بوستان کتاب.
)