تحول مفهوم تشکیک و گذار از اصالت ماهیت به اصالت وجود در اندیشه ملاعبدالله یزدی؛ پیوندی میان مکتب شیراز و حکمت متعالیه

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

نویسندۀ مسئول، استادیار، گروه فلسفه اسلامی ، مٶسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ایران

چکیده

مسئله تشکیک از مسائل بسیار مهم در گستره اندیشه اسلامی است که تأثیر بسزایی در نظریه‌پردازی‌های حکمای مسلمان به ویژه سهروردی و ملاصدرا داشته است. این مسئله به ویژه در مکتب شیراز و نزد اندیشمندانی همچون سید سند، علامه دوانی و غیاث الدین دشتکی مورد بررسی قرار گرفته است. مقاله حاضر به بررسی تأملات علامه بهابادی در مسئله تشکیک پرداخته و نشان می دهد علامه یزدی اگرچه در برخی عبارات گویا مانند استاد خود غیاث‌ا‌‌‌لدین دشتکی قائل به اصالت ماهیت است و وجود را معقول ثانی قلمداد می‌کند، اما در نظر نهایی به صراحت تمام وجود را اصیل و ماهیت را اعتباری می‌داند. از تأملات او در مسئله جریان تشکیک در ذاتیات روشن است که این مسئله محل نزاع بوده و نزد برخی از حکما نیز قابل دفاع بوده است. علامه یزدی در مباحث مفهومی تشکیک از دیدگاه مشائیان دفاع نموده و ضمن نفی تشکیک در ذاتیات، قائل به انحصار تشکیک در اختلاف صدق مشتق بر مصادیق است. اما در مسائل هستی‌شناسی، با توجه به اینکه او مدافع اصالت وجود است برخلاف داونی، معتقد به تشکیک در حقیقت عینیه وجود است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Reflections of Allama Mulla Abdullah Yazdi on the Issue tashkik (gradation or systematic ambiguity of existence)

نویسنده [English]

  • Mohammad Jafar Jamebozorgi
Institute of Iranian Philosophy
چکیده [English]

The issue of tashkik (gradation or systematic ambiguity of existence) is a highly significant concept within Islamic thought, profoundly influencing the theoretical frameworks of Muslim philosophers, particularly Suhrawardi and Mulla Sadra. This issue has been explored extensively, especially within the Shiraz school by thinkers such as Sayyid Sanad, Allama Davani, and Ghiyath al-Din Dashtaki. This article examines Allama Bahabadi’s reflections on the issue of tashkik. It demonstrates that although Allama Yazdi, in some of his expressions, appears to uphold the principality of quiddity (mahiyyah) and considers existence (wujud) a secondary intelligible, much like his teacher Ghiyath al-Din Dashtaki, his ultimate view explicitly affirms the principality of existence and the supernumerary nature of quiddity. His deliberations on the applicability of tashkik to essential attributes (dhatiyyat) reveal that this was a contentious issue, defended by some philosophers. In conceptual discussions of tashkik, Allama Yazdi defends the view of the Peripatetics, denying tashkik in essential attributes and limiting it to the varying application of derivatives to their instances. However, in ontological matters, given his defense of the principality of existence, he advocates for tashkik in the objective reality of existence, contrary to Davani’s position.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Principality of Quiddity
  • Principality of Existence
  • Tashkik
  • Allama Yazdi Bahabadi
  • Ghiyath al-Din Dashtaki