,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
این پژوهش، با روش تحلیلی-انتقادی، به واکاوی و ارزیابی میزان کارآمدی دفاعیات فیاض لاهیجی از براهین اثبات واجب‌الوجود محقق خفری در رویارویی با نقدهای صدرالمتألهین می‌پردازد. مطالعۀ حاضر بر تحلیل تطبیقی تقریرات لاهیجی - شامل تمایزات مفهومی وی در زمینۀ تقدم ذاتی، زمانی و قاعدۀ «ممکن بما هو ممکن» - با نقدهای بنیادین ملاصدرا متمرکز است. نتایج نشان می‌دهد که لاهیجی با ارائۀ یک بازسازی روشمند، بنیان استدلال خفری را تقویت کرده است. با وجود این، طبق بررسی‌های انجام‌شده، دفاعیات ایشان در برخی موارد، به‌ویژه در تمایز میان وجود به‌مثابۀ موجود و وجود به‌مثابۀ صفت، نسبت به پاسخ‌های ملاصدرا دارای کاستی‌هایی است. نتیجه‌گیری این است که مشارکت لاهیجی یک تلاش روشمند برای بازسازی بنیادین است، اما سهم کلیدی و وجه تمایز این پژوهش در ارائۀ ارزیابی انتقادی دقیق و مستند از کفایت این دفاعیات در برابر نقد نهایی صدرالمتألهین نهفته است که این محدودیت‌ها را در سیر تطور برهان وجودی برجسته می‌سازد.
تهرانی، آقابزرگ. (۱۴۰۳ق). الذریعة إلی تصانیف الشیعة (ج ۱۳). بیروت: دار الأضواء.
خفری، محمد بن احمد. (۱۴۱۵ق). حاشیة الخفری علی إلهیات الشفاء (تحقیق محمد خوانساری). قم: مرکز نشر اسلامی.
خفری، محمد بن احمد. (۱۳۸۲). تعلیقه بر الهیات شرح تجرید ملاعلی قوشچی (تصحیح فیروزه ساعتچیان). تهران: نشر میراث مکتوب.
عشاقی، حسین و فروغی، روح‌الله. (۱۳۹۷). براهین سه‌گانه محقق خفری بر اثبات وجود خداوند و ارزیابی اشکالات صدرالمتألهین بر آن. فلسفه دین، ۱۵ (۲)، ۵۴۹-۵۶۳.
https://doi.org/10.22059/JPHT.2018.227835.1005471 لاهیجی، عبدالرزاق. (بی‌تا). حاشیه بر تعلیقات محقق خفری بر شرح تجرید قوشچی [نسخۀ خطی شمارۀ ۴-۷۱۸]. تهران: کتابخانه الهیات دانشگاه تهران.
لاهیجی، عبدالرزاق. (۱۴۲۵ق). شوارق الإلهام. قم: مؤسسة الإمام الصادق (ع).
لاهیجی، عبدالرزاق. (۱۳۸۳). گوهر مراد. تهران: نشر سایه.
مدرس تبریزی، محمدعلی. (۱۳۶۹). ریحانة الأدب فی تراجم المعروفین بالکنی و الألقاب (ج ۳). تهران: اساطیر.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۹۸۱). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۰). الشواهد الربوبیة. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
)