چکیده
این پژوهش با هدف واکاوی تطبیقی و سنجش میزان همسویی یا واگرایی میان دیدگاه دو مفسر برجسته حکمت متعالیه، حکیم سبزواری و آیت‌اللّه جوادی آملی، در تبیین «نحوۀ حکایت ماهیت» از وجود خارجی انجام شد. روش پژوهش، تحلیل متنی و تفسیری بر اساس عبارات اصلی بود. نتایج نشان داد که در سطح هستی‌شناسی، این دو مفسر در پذیرش «عدم تحقق ماهیت در خارج» و اینکه ماهیت صرفاً مفهومی ذهنی است، هم‌رای هستند. اما در حوزه معرفت‌شناختی، تمایز بنیادینی وجود دارد. آیت‌اللّه جوادی آملی ماهیت را حکایت‌گر بالعرض و مجازی از وجود می‌داند و انتزاع آن را مرهون «حکایت مفهوم وجود» می‌داند. در مقابل، سبزواری قائل به حکایت حقیقی ماهیت از وجود محدود است و شناخت ماهیات را شناختی از «انحاء وجودات حقیقی» می‌داند. این تفاوت، نشان‌دهنده این است که تفسیر سبزواری، از نظر معرفت‌شناختی، گامی فراتر از مفهوم «حکایت مجازی» برداشته و ماهیت را حاکی حقیقی وجود می‌داند. بنابراین، اگرچه استاد جوادی آملی تلاش کرده تا تفسیر خود را با آراء سبزواری همسو سازد، اما تحلیل متنی نشان می‌دهد که دیدگاه سبزواری، از نظر معرفت‌شناختی، امری متفاوت است.
موضوعات
)