نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

• رامین گلمکانی

گروه فلسفه دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

چکیده

روایت «الإنسانُ سِرّی و أنا سِرُّهُ» از تعابیر مشهور در برخی متون عرفانی و حکمی است که غالباً به‌صورت حدیث قدسی نقل شده و در تبیین نسبت انسان با حق‌تعالی، حقیقت باطنی انسان و مراتب معرفت الهی مورد استفاده قرار گرفته است. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی جایگاه منبع‌شناختی و تحلیل معنایی این عبارت در چارچوب انسان‌شناسی عرفانی و توحیدی است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی، ضمن بررسی زمینه‌های کاربرد عبارت در متون عرفانی، مفاهیم «انسان»، «سرّ»، «قلب»، «روح» و «اخفی» را تحلیل کرده و نسبت آن را با برخی آیات قرآن، روایات اهل‌بیت(ع) و مبانی عرفان نظری و حکمت متعالیه تبیین می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این عبارت در منابع اولیه حدیثی، با سند مستقل و قابل‌اعتماد، نیامده است؛ از این‌رو، انتساب قطعی آن به پیامبر اکرم(ص) یا حدیث قدسی مستلزم احتیاط علمی است؛ با این‌حال، در سنت عرفانی، این تعبیر به‌ مثابه گزاره‌ای نمادین و معرفتی برای بیان ظرفیت انسان کامل در مظهریت اسماء و صفات الهی و نیز وابستگی وجودی حقیقت انسان به حق‌تعالی به کار رفته است. بر این اساس، مراد از «سرّ بودن انسان» نه حلول یا اتحاد ذات انسان با ذات الهی، بلکه دلالت بر مظهریت، قابلیت معرفت و فقر وجودی انسان دارد. بنابراین، این عبارت را می‌توان در چارچوب انسان‌شناسی توحیدی، بیانگر نسبت دو سویه میان انسان کامل و حقیقت الهی دانست.

کلیدواژه‌ها

• انسان کامل
• سرّ الهی
• معرفت باطنی
• مظهریت اسماء

عنوان مقاله [English]

The Validation and Semantic Analysis of the Tradition “al-Insānu Sirrī wa Anā Sirruhu” in the Light of Monotheistic and Mystical Anthropology

نویسنده [English]

• Ramin Golmakani

Department of Philosophy, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran

چکیده [English]

The expression “al-Insānu sirrī wa-anā sirruhu” is well known in mystical and philosophical texts and has often been transmitted as a ḥadīth qudsī. This study examines its source-critical status and semantic significance within mystical and monotheistic anthropology. Employing a descriptive–analytical method, it investigates the expression’s usage in mystical writings and analyzes the interconnected concepts of the human being, sirr (innermost mystery), heart, spirit, and akhfā (the most hidden dimension). It further relates the expression to selected Qur’anic verses, narrations from the Ahl al-Bayt, theoretical mysticism, and Transcendent Philosophy. The findings show that the expression lacks an independent, reliable chain of transmission in early ḥadīth sources. Accordingly, its definitive attribution to the Prophet Muhammad, or its classification as a ḥadīth qudsī, requires scholarly caution. Nevertheless, within the mystical tradition, it functions as a symbolic and epistemological formulation of the Perfect Human Being’s capacity to manifest the Divine Names and Attributes and of human reality’s ontological dependence on God. The designation of the human being as a “sirr” does not indicate incarnation or union between the human and Divine Essences. Rather, it signifies the human being’s role as a locus of manifestation, together with the possibility of spiritual knowledge and the recognition of existential poverty before God. It thereby integrates ontology, epistemology, and anthropology while preserving divine transcendence and acknowledging human finitude dependence. Thus, interpreted through mystical and monotheistic anthropology, the expression articulates a twofold relation: the Perfect Human Being manifests Divine Names and Attributes, while remaining utterly dependent upon Divine Reality.'''

کلیدواژه‌ها [English]

• The Perfect Human Being
• Divine Secret (Sirr)
• Esoteric Knowledge
• Manifestation of the Divine Names