نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

• سید محمد منصوری ¹
• حامد جوکار ²

¹ پژوهشگر و استاد دانشگاه

² استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)

چکیده

این نوشتار به تحلیل و بازخوانی حدیثی از امام صادق(ع) درباره «پرستش اسم و معنا» می‌پردازد که در کتاب شریف کافی نقل شده است. حدیث مذکور عبادت‌کنندگان را به چهار گروه تقسیم می‌کند: پرستش خدا با توهم (کفر)، پرستش اسم بدون معنا (کفر)، پرستش همزمان اسم و معنا (شرک)، و پرستش معنا با تطبیق اسماء منصوص (ایمان حقیقی). نویسنده پس از اشاره به دیدگاه‌های شارحان نامدار و فیلسوفانی همچون ملاصدرا، علامه مجلسی، ملاخلیل قزوینی و دیگران، با نقد رویکردهای صرفاً فلسفی و کلامی، کوشیده است با تکیه بر فرهنگ دینی مبتنی بر آیات و روایات، معنای دقیق حدیث را تبیین کند. محور اصلی این بازخوانی، تفکیک «اسم» از «معنا» و «معنا» از «مفهوم» است. بر این اساس با استناد به تعریف امیرالمؤمنین(ع) از اسم (ما أنبأ عن المسمّی) و با بهره‌گیری از داستان تعلیم اسماء به آدم(ع) در قرآن، نشان داده شده که اسم، «خبر» از مسمّی است و معنا، همان حقیقتی است که اسم از آن خبر می‌دهد، نه مفهوم ذهنی. تعلیم الهی، تحقق حقیقت وجود اسماء در آدم(ع) و تبار اوست، نه صرف انتقال مفاهیم. بر این اساس، پرستش معنا، روی‌آوری عبودی به آن حقیقت خبری است که اسم از آن حکایت می‌کند، بدون توقف در لفظ، مفهوم یا خیال.

کلیدواژه‌ها

• حدیث اسم و معنا
• توحید عبادی
• اسم
• معنا
• إنبا
• تعلیم آدم(ع)

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

Worship of the Name, Worship of Meaning, and the Boundaries of Monotheism: A New Analysis of a Difficult Monotheistic Hadith

نویسندگان [English]

• Seyed Mohammad Mansouri ¹
• Hamed Jokar ²

¹ Researcher and university lecturer

² Assistant Professor, Department of Islamic Thought, Faculty of Islamic Sciences and Researches, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran

چکیده [English]

This text offers an analytical reinterpretation of a tradition (ḥadīth) attributed to Imam al-Ṣādiq (AS) concerning the "worship of the Name and the Meaning," as recorded in the noble book al-Kāfī. The tradition classifies worshippers into four categories: worship of God through illusion (unbelief), worship of the Name without the Meaning (unbelief), worship of both Name and Meaning simultaneously (polytheism), and worship of the Meaning through the application of the designated Names (true faith). After reviewing the perspectives of prominent commentators and philosophers , the author critiques purely philosophical and theological approaches and endeavors, relying on the religious culture derived from Qur’anic verses and Hadiths, to elucidate the precise import of the tradition. The central pivot of this reinterpretation is the distinction between "Name" and "Meaning," and between "Meaning" and "Concept." Drawing on the definition of "Name" given by Imam Ali (AS)—"that which gives news (inbā’) of the named entity"—and employing the Qur’anic narrative of the teaching of the names to Adam (AS), the author demonstrates that the Name is a "report" of the named reality, and that the Meaning is the very truth signified by the Name, not a mental concept. Divine teaching consists in the actualization of the reality of the names' existence in Adam (AS) and his progeny, not merely the transmission of abstract concepts. Accordingly, the worship of the Meaning is the devotional turning toward that reported reality which the Name conveys, without halting at the level of word, concept, or imagination.

کلیدواژه‌ها [English]

• Tradition of Name and Meaning
• monotheism in worship
• Name
• Meaning
• report (inbā’)
• teaching of Adam (AS)