نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

• سعید فامیل دردشتی ¹
• مهدی اکبری قوژدی ²

¹ نویسنده مسئول، دکتری حکمت متعالیه ، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² طلبه سطح سه، رشتۀ کلام، مدرسۀ علمیۀ عالی نواب، مشهد، ایران

چکیده

بی‌تردید خواجه نصیرالدین طوسی از نوادر و نوابغ علمی جهان اسلام است. این شخصیت برجسته درزمینۀ علوم مختلفی نظیر فلسفه، کلام، منطق، ریاضیات و نجوم صاحب‌نظر بوده است و نظریات علمی وی در مواضع متعددی جنبۀ ابداعی و تأسیسی دارد. در میان آثار علمی خواجه نصیرالدین طوسی، کتاب «اوصاف الاشراف» درزمینۀ عرفان و سیروسلوک عملی از جایگاه خاصی برخوردار است؛ چه اینکه خواجۀ طوسی که بیشتر به‌عنوان دانشمندی کلامی‌فلسفی شناخته می‌شود، در این کتاب در قامت عارفی مبرز ظاهر گشته و به‌نحوی نسبتاً مفصل به تبیین مقامات و منازل سیروسلوک در عرفان عملی می‌پردازد. به‌نحوی که می‌توان اثر او را در قالب یک نظام‌واره و الگوی عرفان عملی معرفی نمود. در این اثر، خواجه به معرفی یک نظام سلوکی عرفانی با مؤلفه‌های مشخص نظیر «نیت و تفکر»، «صدق»، «انابت»، «محبت»، «مراقبت و محاسبه»، «اخلاص»، «توحید» و... می‌پردازد. هدف نوشتار پیش رو آن است که ضمن تبیین هریک از مؤلفه‌های فوق، آن‌ها را در سنجۀ حکمت و برهان نیز بسنجد تا جنبۀ عقلانی و استدلالی این مؤلفه‌ها آشکار گردد و مشخص گردد که برخلاف برخی از دیدگاه‌ها، میان دستورالعمل‌های سلوکی و عرفانی با آموزه‌های عقلی تباین وجود ندارد.

کلیدواژه‌ها

• خواجه نصیرالدین طوسی
• اوصاف الاشراف
• حکمت و برهان
• محاسبه و مراقبه
• اتحاد علم و عالم و معلوم

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

A Jurisprudential Re-reading of the Components of Khwajah Nasir al-Din al-Tusi's System of Mystical Conduct focused on the Book Awṣāf al-Ashrāf

نویسندگان [English]

• Saeed Famil Dardashti ¹
• Mehdi Akbari Ghuzhdi ²

¹ Corresponding Author, PhD in Transcendent wisdom, Faculty of Theology, Ferdowsi University, Mashhad, Iran

² Level Three Student of Navvab Seminary, Mashhad, Iran

چکیده [English]

Undoubtedly, Khwajah Nasir al-Din al-Tusi stands among the exceptional scientific geniuses of the Islamic world. This prominent figure was an authority in various sciences such as philosophy, theology, logic, mathematics, and astronomy, and his scientific theories often possess an innovative and foundational character. Among Khwajah Nasir al-Din al-Tusi's scientific works, the book Awṣāf al-Ashrāf holds a special position in the field of mysticism and practical spiritual wayfaring (suluk). Notably, Khwajah al-Tusi, who is primarily recognized as a theological-philosophical scholar, appears in this work as a distinguished mystic, expounding rather comprehensively on the stations and stages of the path in practical mysticism. Consequently, his work can be presented as a coherent system and model for practical mysticism. In this work, Khwajah al-Tusi introduces a system of mystical conduct with specific components such as "intention (niyyaht) and reflection (tafakkur)", "truthfulness" (ṣidq), "repentance/return to God" (inābah), "love" (maḥabbah), "vigilance (muraqabah) and self-examination (muḥāsabah)", "sincerity" (ikhlāṣ), "divine unity" (tawḥīd), and others. The aim of the present article is to elucidate each of these components and subsequently evaluate them against the criteria of philosophical wisdom (ḥikmah) and rational demonstration (burhān). This analysis seeks to reveal the rational and demonstrative aspects of these components, demonstrating that, contrary to certain perspectives, there is no inherent contradiction between practical-mystical instructions and rational teachings.

کلیدواژه‌ها [English]

• Khwajah Nasir al-Din al-Tusi
• Awṣāf al-Ashrāf
• Philosophical Wisdom and Rational Demonstration
• Self-Examination and Spiritual Vigilance
• Union of the the Act of Knowing
• Knower
• and the Known