نوع مقاله : ترویجی
نویسنده
دانشیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
چکیده
علمالنفس فلسفی صدرایی آنگاه که مُلهَم از آیات و روایات گردیده است، افقهای متفاوتی را فراروی پژوهشگران حوزۀ نفس گشوده است. یکی از آنها رمزگشایی از پنج آیه پیرامون نفخ روح در قوس نزول میباشد. هدف این مقاله تحلیل نظرات ملاصدرا دراینباره است و تلاش دارد تا این پرسشها را پاسخ دهد که استعمال نفخ روح در این آیات، آیا حقیقی است یا مجازی؟ همچنین وی اضافۀ روح به خداوند را چه نوع اضافهای میداند؟ آیا نفخ روح در قوس نزول، اختصاص به انسان دارد یا غیراختصاصی است و شامل موجودات دیگری نیز میشود؟ یافتههای این نوشتار که به روش تحلیل محتوا و با توجه مستقیم به آثار ملاصدرا تهیه شده،گواه بر آن است که وی استعمال نفخ در این آیات را مجازی و به معنای «انشاء تعلق تدبیر» بُعد نفسی با بُعد طبیعی انسان کبیر و بلکه تمام موجودات دارای نفوس ناقصه میداند. اما اضافۀ روح به خداوند را حقیقی و از نوع اضافۀ اشراقی مبتنی بر سیر از وحدت به کثرت سریانی شمرده است و نه از نوع إضافۀ مقولی. نکتۀ دیگر اینکه وی بر اساس مستندات دروندینی برای انسان، به دو روح و نیز به دو نفخ در قوس نزول قائل شده است. همچنین وی معتقد شده است هدف خداوند از نفخ روح، تکمیل سیر استکمالی «تکمیلی» نفوس است نه سیر «تتمیمی» انسان.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Mulla Ṣadra and the Question of the Divine Nafkh (Blowing) of the Spirit in the Arc of Descent
نویسنده [English]
- Ali Karimiyan Seyghalani
Associate Professor, Department of Islamic Studies, University of Guilan, Rasht, Iran.
چکیده [English]
The Science of the Soul (ʿIlm al-Nafs) of Ṣadrian philosophical viewpoint, when inspired by Quranic verses and narrations, has opened different horizons for researchers in the field of the soul. One of these is deciphering the five verses concerning the infusion of spirit (nafkh al-rūḥ) in the arc of descent (qaws al-nuzūl). The aim of this article is to analyze Mulla Ṣadra's opinions on this matter, and it seeks to answer these questions: Is the usage of " blowing (breathing) of spirit" in these verses, literal or metaphorical? Also, what type of relation (iḍāfah) does he consider the attribution of spirit to God to be? Is the blowing of spirit in the arc of descent exclusive to humans, or is it non-exclusive and includes other beings as well? The findings of this article, prepared using the content analysis method with direct reference to Mulla Ṣadra's works, indicate that he considers the usage of "blowing" (nafkh) in these verses to be metaphorical, meaning "the establishment of a relation of governance" (inshāʾ taʿalluq tadbīr) of the psychic dimension with the natural dimension of the macrocosmic human (insān-e kabīr) and indeed all beings possessing incomplete souls (nufūs-e nāqiṣah). However, he deems the attribution of spirit to God to be real and of the type of illuminative relation (ishrāqī) based on the process from unity to emanating multiplicity (siryānī), and not a categorical relation (maqūlī). Another point is that, based on intra-religious evidence for humans, he has posited two spirits and also two infusions in the arc of descent. Furthermore, Ṣadrā holds that God’s purpose in the nafkh is to complete the "complementary" (takmīlī) perfective process of souls, not the "consummative" (tatmīmī) process of humans.
کلیدواژهها [English]
- Mulla Ṣadra
- Quran
- Blowing of Spirit (Nafkh al-Rūḥ)
- Arc of Descent (Qaws al-Nuzūl)
- Illuminative (Ishrāqī) Relation
- Relational Attachment (Ittisāl-e Taʿalluqī)
قرآن کریم. (۱۳۶۹). ترجمه جلالالدین فارسی. تهران: انجام کتاب.
- ابنجوزی، ابوالفرج عبدالرحمن بن علی بن محمد. (۱۴۲۲ق). زاد المسیر فی علم التفسیر. (عبدالرزاق المهدی، محقق). بیروت: دار الکتاب العربی.
- ابنسینا، ابوعلی حسین بن عبدالله. (۱۳۷۹). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. (محمدتقی دانشپژوه، مقدمه و تصحیح). تهران: دانشگاه تهران.
- ابنسینا، ابوعلی حسین بن عبدالله. (۱۳۸۳). پنج رساله. (احسان یارشاطر، مقدمه، حواشی و تصحیح). همدان: دانشگاه بوعلیسینا.
- ابنسینا، ابوعلی حسین بن عبدالله. (۱۴۰۰ق). رسائل ابنسینا. قم: انتشارات بیدار.
- ابنسینا، ابوعلی حسین بن عبدالله. (۱۴۰۴ق). الشفاء. (سعید زاید و دیگران، محقق). قم: کتابخانه آیت الله مرعشی.
- ابنسینا، ابوعلی حسین بن عبدالله. (۱۹۵۳). رسائل ابنسینا ۲. (حلمى ضیاء اولکن، به اهتمام). استانبول: دانشکده ادبیات استانبول.
- ابنسینا، ابوعلی حسین بن عبدالله. (۲۰۰۷). رسالة احوال النفس. (فواد الاهوانى، مقدمه و تحقیق). پاریس: دار بیبلیون.
- بغوی، حسین بن مسعود. (۱۴۲۰ق). معالم التنزیل فی تفسیر القرآن. (عبدالرزاق المهدى، محقق). بیروت: داراحیاء التراث العربی.
- جعفری، محمدتقی. (۱۳۸۷). تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی معنوی. تهران: انتشارات اسلامی و مؤسسة تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
- حمیری، عبدالله بن جعفر. (۱۴۱۳ق). قرب الإسناد. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
- سبزواری، هادی بن مهدی. (بیتا). حاشیه بر الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیة. بیجا: بینا.
- سمرقندی، نصر بن محمد بن احمد. (بیتا). بحرالعلوم. بیجا: بینا.
- شُبّر، سید عبدالله. (۱۴۱۲ق). تفسیر القرآن الکریم. بیروت: دار البلاغة للطباعة و النشر.
- شعیری، محمد بن محمد. (بیتا). جامع الأخبار. نجف: مطبعة حیدریة.
- شیخ طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن بن علی بن حسن. (۱۳۶۵). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
- شیخ طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن بن علی بن حسن. (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. (آغابزرگ تهرانی، مقدمه؛ احمد قصیرعاملی، تحقیق). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
- طباطبایی، محمد حسین. (۱۴۱۷ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
- عیاشی، محمد بن مسعود بن محمد بن عیاشی سمرقندی کوفی. (۱۳۸۰ق). تفسیرالعیاشی. تهران: چاپخانه علمیه.
- قرطبی، محمد بن احمد. (۱۳۶۴). الجامع لأحکام القرآن. تهران: انتشارات ناصر خسرو.
- کلینی رازی، ابوجعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق. (۱۳۶۵ق). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
- لاهیجی، محمد جعفر بن محمد صادق. (۱۳۸۶). شرح رسالة المشاعر. قم: بوستان کتاب.
- محلی، جلالالدین.، و سیوطی، جلالالدین. (۱۴۱۶ق). تفسیر الجلالین. بیروت: مؤسسه النور للمطبوعات.
- مرادی، حسن.، و ابراهیمی، راحله. (۱۳۹۹). تحلیل وجودی نفخ روح و توفی آن بر اساس رسالههای انسان قبل از دنیا و در دنیا و بعد از دنیا علامه طباطبایی و نظریۀ وحدت تشکیکی وجود ملاصدرا. در مجموعه مقالات اولین همایش ملی قرآن و روانشناسی (صص. ۱۱۳۴-۱۱۴۶). بینا.
- مصطفوی، حسن. (۱۳۶۰). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم. (۱۳۰۲ق). مجموعة الرسائل التسعة. قم: کتابخانه مصطفوی.
- ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم. (۱۳۵۴). المبدأ و المعاد. (سید جلالالدین آشتیانی، تصحیح). تهران: انجمن حکمت و فلسفۀ ایران.
- ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۰الف). أسرار الآیات و أنوار البینات. (محمد خواجوی، مقدمه و تصحیح). تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
- ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۰ب). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. (سید جلالالدین آشتیانی، تصحیح و تعلیق). مشهد: المرکز الجامعی للنشر.
- ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۱). العرشیة. (غ. حسین آهنی، تصحیح). تهران: انتشارات مولی.
- ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۳). مفاتیح الغیب. (محمد خواجوی، مقدمه و تصحیح). تهران: موسسه تحقیقات فرهنگی.
- ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۶). تفسیر القرآن الکریم. (محمد خواجوی، تحقیق). قم: بیدار.
- ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۳). شرح أصول الکافی. (محمد خواجوی، تحقیق و تصحیح). تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۷). المظاهر الالهیة فی اسرار العلوم الکمانیة. (سید محمد خامنهای، مقدمه، تصحیح و تعلیق). تهران: بنیاد حکمت صدرا.
- ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم. (۱۴۲۰ق). مجموعه رسائل فلسفی صدر المتالهین. تهران: حکمت.
- ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم. (۱۴۲۲ق). شرح الهدایة الاثیریة. (محمد مصطفى فولادکار، تصحیح). بیروت: موسسة التاریخ العربی.
- ملاصدرا، صدرالدین محمد بن ابراهیم. (۱۹۸۱). الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
)