نوع مقاله : ترویجی
نویسنده
استادیار، گروه مطالعات فلسفی، پژوهشکدۀ مطالعات زن و خانواده، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
چکیده
یکی از مباحث مربوط به علیت، پرداختن به ملاک نیازمندی معلول به علت است. اینکه معلول بودن معلول در واقع و نفسالامر به چه علت است و معلول بودن اشیا را از چه طریقی میتوان معین کرد، یکی از مسائلی است که در فلسفۀ اسلامی و آیات و روایات به آن پرداخته شده است. در این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، و با تقسیم ملاک معلولیت به ثبوتی و اثباتی، ابتدا به بیان دیدگاه فلاسفۀ مسلمان در مورد ملاک ثبوتی معلولیت پرداخته شده و سپس ملاکهای اثباتی معلولیت در فلسفۀ اسلامی استخراج شده است. در ادامه با استخراج ملاکهای ثبوتی و اثباتی معلولیت در آیات و روایات، به تحلیل و مقایسۀ این ملاکها با ملاکهای مطرحشده در فلسفۀ اسلامی پرداخته شده است و این نتیجه به دست آمده که در مورد ملاک های اثباتی معلولیت بین دیدگاه فلاسفه و آیات و روایات توافق و سازگاری وجود دارد. اما در مورد برخی از ملاکهای ثبوتی بین دیدگاه فلاسفه و ظاهر برخی از متون دینی تعارض دیده میشود که به راهحلهایی برای رفع این تعارض پرداخته شده است.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Ontological and Epistemological Criteria of Effect-Hood in Islamic Philosophy and in Scriptural Texts (Quranic Verses and Hadiths)
نویسنده [English]
- Javad Parsaee
Assistant Professor, Department of Philosophical Studies, Research Institute for Women and Family Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran.
چکیده [English]
One of the topics pertaining to causality is addressing the criterion for an effect's (ma'lūl) need for a cause. Determining what makes an effect an effect in reality and truth, and by what means the effect-hood (ma'lūliyyat) of things can be ascertained, is an issue that has been addressed in Islamic philosophy and in the scriptural texts (Qur'anic verses and hadiths). In this research, employing a descriptive-analytical method and by dividing the criterion for effect-hood into ontological and epistemological criteria, the views of Muslim philosophers concerning the ontological criterion for effect-hood are first expounded. Subsequently, the epistemological criteria for effect-hood in Islamic philosophy are extracted. Following this, by extracting the ontological and epistemological criteria for effect-hood from the Qur'anic verses and hadiths, these criteria are analyzed and compared with those presented in Islamic philosophy. The conclusion reached is that regarding the epistemological criteria for effect-hood, there is agreement and compatibility between the viewpoint of the philosophers and the scriptural texts. However, concerning some ontological criteria, an apparent conflict is observed between the philosophers' viewpoint and the apparent meaning of some religious texts, for which solutions are proposed to resolve this conflict.
کلیدواژهها [English]
- Criterion for Effect-Hood
- Ontological Criterion
- Epistemological Criterion
- Islamic Philosophy
- Qur'anic Verses and Hadiths
- قرآن کریم.
- ابنبابویه، محمد بن علی. (۱۳۷۶). الأمالی. تهران: کتابچی.
- ابنبابویه، محمد بن علی. (۱۳۷۸ق). عیون أخبار الرضا(ع). تهران: اسلامیه.
- ابنبابویه، محمد بن علی. (۱۳۹۸ق). التوحید. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
- ابنبابویه، محمد بن علی. (۱۴۰۳ق). معانی الأخبار. قم: المکتبة الاسلامیة.
- ابنسینا، حسین ابن عبدالله. (۱۳۷۵). الإشارات و التنبیهات. قم: نشر البلاغه.
- ابنسینا، حسین ابن عبدالله. (۱۳۷۹). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- ابنسینا، حسین ابن عبدالله. (۱۴۰۴ق). الشفاء- الطبیعیات. قم: مرعشی نجفی.
- ابنسینا، حسین ابن عبدالله. (۱۴۱۸ق). الإلهیات من کتاب الشفاء. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، مرکز النشر.
- ابنقولویه، جعفر بن محمد. (۱۳۵۶). کامل الزیارات. نجف اشرف: دار المرتضویه.
- انصاری، مرتضی. (۱۴۱۹ق). فرائد الأصول. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
- جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۶). رحیق مختوم (شرح حکمت متعالیه). قم: انتشارات اسرا.
- حرانی، حسن بن علی. (۱۳۶۳). تحف العقول. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
- سبزواری، هادی بن مهدی. (۱۳۶۹). شرح المنظومة (تعلیقات حسنزاده). تهران: نشر ناب.
- شریف الرضی، محمد بن حسین. (۱۴۱۴ق). نهج البلاغة (صبحی صالح، مصحح). قم: دار الهجرة.
- شهرزوری، شمسالدین. (۱۳۸۳). رسائل الشجرة الالهیة فى علوم الحقایق الربانیة. تهران: موسسه حکمت و فلسفۀ ایران.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۷۴). ترجمه تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۸۷). اصول فلسفه و روش رئالیسم. قم: موسسه بوستان کتاب.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۴۱۶ق). نهایة الحکمة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
- طبرسی، احمد بن علی. (۱۴۰۳ق). الإحتجاج على أهل اللجاج. مشهد: نشر مرتضی.
- طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۱۴ق). الأمالی. قم: دار الثقافة.
- طوسی، نصیرالدین محمد بن محمد. (۱۴۰۴ق). شرحی الإشارات. قم: کتابخانه عمومی حضرت آیتاللهالعظمی مرعشی نجفی.
- فارابی، ابونصر. (۱۳۸۱). فصوص الحکمة. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
- فاضل تونی، محمد حسین. (۱۳۸۶). مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی. قم: مطبوعات دینی.
- فتال نیشابوری، محمد بن احمد. (۱۳۷۵). روضة الواعظین و بصیرة المتعظین. قم: الشریف الرضی.
- کاشانی، فیض. (۱۴۱۵ق). تفسیر الصافی. تهران: مکتبة الصدر.
- کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
- مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۸۳). آموزش فلسفه. قم: انتشارات امیرکبیر.
- مطهری، مرتضی. (۱۳۶۴). اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران: صدرا.
- مطهری، مرتضی. (۱۳۷۷). مجموعه آثار استاد شهید مطهری. قم: صدرا.
- مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳ق الف). الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
- مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳ق ب). الأمالی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- ملاصدرا. (۱۳۰۲ق). مجموعة الرسائل التسعه. قم: مکتبه المصطفوی.
- ملاصدرا. (۱۳۵۴). المبدا و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفۀ ایران.
- ملاصدرا. (۱۳۶۳). مفاتیح الغیب. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، انجمن اسلامی حکمت و فلسفۀ ایران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- ملاصدرا. (۱۹۸۱). الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- ملاصدرا. (۱۴۱۷ق). الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة (مقدمه عربی). بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
- منافیان، سید محمد. (۱۳۹۸). معناشناسی «ماهیت» در مابعدالطبیعۀ میرداماد. آموزههای فلسفۀ اسلامی، ۱۴ (۲۴)، ۱۲۹-۱۵۰.
- میرداماد. (۱۳۸۱). مصنفات میر داماد. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
)