نویسندگان
1
نویسنده مسئول، استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2
استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده
برهان اختفای الهی به‌روایت شلنبرگ یکی از براهین علیه خداباوری است. در قرآن کریم آیاتی در مورد قوم بنی‌اسرائیل و درخواست آنان برای ادراک آشکارگی خداوند و همچنین آیات سورۀ مبارکۀ ضحی و قسم خداوند مبنی بر عدم غیبت خداوند از پیامبر آمده است. این آیات مسئلۀ خفای‌الهی و عملکرد خداوند را در تقاضای انسان برای آشکارگی الهی تبیین می‌کنند. خداوند در پاسخ درخواست آشکارگی و عدم اختفا، هرگونه آشکارگی بصری و حسی را مطلقاً نفی می‌کنذ؛ اما مشاهدۀ حسی و بصری تجلی خود را نفی نمی‌کند. بنابراین از دیدگاه قرآن، بین ایمان به خدای شخصی‌وار و آشکارگی او برای مؤمنان هیچ ضرورت منطقی وجود ندارد. نه آشکارگی خداوند با اعتقاد به خدای «شخصی‌وار کامل» تلازم دارد و نه اختفای الهی با آن متناقض است. اختفای الهی در نگاه قرآن یکی از سنت‌های خداوند است که نتیجۀ آن رشد معنوی و جستجوی عمیق‌تر حقیقت است و هرگاه قومی یا فردی صادقانه در جستجوی آشکارگی خداوند باشد، خداوند مطابق سنن خود، واقعه‌ای برای آنان پدید خواهدآورد تا بتوانند وجود او را در وقایع به‌طور حسی دریابند و با توجه به همگانی بودن سنن الهی، امکان ندارد کسی صادقانه در پی درک آشکارگی خداوند باشد و خداوند در پاسخ به این درخواست سکوت کند.
- قرآن کریم
- نهج‌البلاغه، (تصحیح صبحی صالح).
- اسدی، بهروز؛ رحمتی، انشاءالله؛ عباسی، بابک. (۱۴۰۰). «نقدی بر برهان خفای الهی مبتنی بر پدیدارشناسی معنویت شیعی از منظر هانری کربن». فلسفۀ دین، ۱۸ (۱)، ص۴۵-۷۰، 10.22059/JPHT.2020.295530.1005723
- اسدی، بهروز؛ رحمتی، انشاءالله؛ عباسی، بابک. (۱۳۹۹). «نقدی بر برهان اختفای جان شلنبرگ، بر مبنای تناهی صفات فعلی و حکمت الهی». پژوهش‌های فلسفی‌کلامی، ۲۲ (۱)، ص۵-۲۶، 10.22091/JPTR.2019.4185.2091
- افضلی، سیدعبدالرئوف؛ رضانژاد، عزالدین. (۱۳۹۷). «واکاوی برهان خفای الهی ازچشم‌انداز فلسفۀ اسلامی». قبسات، ۲۲ (۸۷)، ص۲۳-۵۷، (https://www.magiran.com/p1859917).
- بوبر، مارتین. (۱۳۹۲). کسوف خداوند: مطالعاتی در باب رابطۀ دین و فلسفه. تهران: فرزان روز.
- جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۹). تفسیر تسنیم. قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۷). توحید در قرآن. قم: اسراء.
- خامنه‌ای، محمد. (۱۴۰۰). ناموس طبیعت به‌مثابۀ راهکار سعادت بشر. تهران: خردنامۀ صدرا.
- دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۷۷). لغتنامۀ دهخدا (۱۶ جلد). تهران: دانشگاه تهران.
- رازی، فخرالدین محمد بن عمر. (۱۴۲۰). مفاتیح الغیب. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
- راغب اصفهانی، حسن بن محمد. (۱۳۶۲). مفردات الفاظ القرآن. تهران: مرتضوی.
- رستمیان، محمدعلی؛ صابری، احسان. (۱۳۹۲). «خداشناسی فلسفی در کلام امام‌رضا علیه‌السلام»، آموزه‌های فلسفۀ اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شمارۀ ۱۳.
- شمس، مرادعلی. (۱۳۸۴). با علامه در المیزان از منظر پرسش و پاسخ. قم: اسوه.
- شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (۱۳۶۳). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسۀ تحقیقات فرهنگی.
- صدر، سیدمحمدباقر. (۱۳۹۳). سنت‌های تاریخ در قرآن. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۳۷۴).المیزان فی تفسیر القرآن، (ترجمۀ سیدمحمدباقر موسوی همدانی). قم: دفتر انتشارات اسلامى.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین. (بی‌تا)، بدایة الحکمة. قم: دفتر تبلیغات حوزۀ علمیۀ قم.
- قرشی بنابی، علی‌اکبر. (۱۳۷۷). تفسیر احسن الحدیث. تهران: بنیاد بعثت.
- کربن، هانری. (۱۳۹۱). چشم‌اندازهای معنوی و فلسفی اسلام ایرانی، (ترجمۀ انشاءالله رحمتی). تهران: سوفیا.
- کربن، هانری. (۱۳۸۴). تخیل خلاق در عرفان ابن‌عربی، (ترجمۀ انشاءالله رحمتی). تهران: جامی.
- محمدپور، سکینه؛ علیزمانی، امیرعباس. (۱۳۷۹). «شلنبرگ، هیک، سوئین‌برن در مواجهه با خفای الهی»، فلسفۀ دین، ۱۵ (۲)، ص۳۴۱-۳۶۴.
- مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۸۶). جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.
- مطهری، مرتضی. (۱۳۶۸). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
- معادیخواه، عبدالمجید. (۱۳۷۲). فرهنگ آفتاب؛ فرهنگ تفصیلی مفاهمیم نهج‌البلاغه. تهران: ذره.
- معموری، علی. (۱۳۸۶). «بررسی سنت استدراج در قرآن و میراث تفسیری»، مطالعات قرآن و حدیث، شمارۀ ۱.
- میبدى، رشیدالدین ابوالفضل. (۱۳۸۲). کشف الأسرار وعدة الأبرار (معروف به تفسیر خواجه عبدالله انصاری). تهران: امیرکبیر.
- نراقی، آرش. (۱۳۹۰). حدیث حاضر و غایب. تهران: نگاه معاصر.
- وایدنر، ورونیکا. (۱۴۰۲). اختفای الهی، (ترجمۀ طه عبداللهی سهی). تهران: سروش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر. (۱۳۹۷). تفسیر راهنما. قم: بوستان کتاب.
- Howard-Snyder‚ Daniel & Paul.k. Moser.(2002). “Introduction: The Hiddenness of God” In Daniel Howard-Snyder & Paul.k. Moser(ed), Divine Hiddenness New Essays‚ Cambridge: Cambridge University Press.
- Moser, Paul k. (2004). “Divine Hiddenness Justifies Atheism”, in Contemporary Debates in Philosophy of Religion, eds. Michael L. Peterson, and Raymond J. VanArragon, USA: Blackwell Publishing.
- Schellenberg, J. L. (2003). “Divine Hiddenness Justifies Atheism” in Contemporary Debates in Philosophy of Religion; Eds. Peterson and Raymond J. Vanarrogan.
- Schellenberg, J. L. (2015). The Hiddenness Argument: Philosophy's New Challenge to Belief in God. Oxford: Oxford University Press.
- Schellenberg, J. L. (1993). Divine Hiddenness and Human Reason. Ithaca, NY: Cornell University Press.
- Schellenberg, J. L. (2002). “What the Hiddenness of God Reveals: A Collaborative Discussion” in Divine Hiddenness New Essays, Edited by.
- Schellenberg, J. L. (2006). “Preface to the Paperback Edition.” in Divine Hiddenness and Human Reason with a New Preface. edited by J. L. Schellenberg,.vii–x. Ithaca: Cornell University Press.
- Schellenberg, J. L. (2007). The Wisdom to Doubt: A Justification of Religious Skepticism. Ithaca: Cornell.
)