نویسندگان
1
دانشجوی دکتری گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2
دانشیار، گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
دیوید هیوم در بحث علیت به جست‌وجوی انطباعی پرداخت که منشأ تصور علیت باشد. او علیت را به مجاورت و تعاقب دو پدیده فروکاست و ضرورتی را که تا پیش از این بین علت و معلول تصور می‌شد انکار کرد و آن را به انس و عادت ذهنی انسان تقلیل داد. از سوی دیگر، علامه طباطبایی حقیقت علیت را فراتر از صرف مجاورت و توالی بین دو شیء می‌داند. علیت در نگاه او به معنای وابستگی و اتکای معلول به علت است. علامه طباطبایی علت و معلول را جزء معقولات ثانیۀ فلسفی می‌داند که به چنگ حواس نمی‌آیند، بلکه عقل آن‌ها را درک می‌کند. ابتکار علامه طباطبایی در این زمینه این است که نحوۀ پدید آمدن معقولات ثانیۀ فلسفی را از طریق علم حضوری تبیین می‌کند و به این ترتیب، مبنایی را برای تصور علت و معلول ارائه می‌کند. در پژوهش حاضر ابتدا دیدگاه هیوم و علامه طباطبایی به شیوۀ تحلیلی به گام‌های روشن‌تر و بسیط‌تری تجزیه شده است، سپس با رویکرد تطبیقی، نقاط مشترک و همچنین نقاط مورد اختلاف دو دیدگاه روشن می‌گردد.
- احمدی، احمد. (1392). بن‌لایه‌های شناخت. تهران: سازمان سمت.
- امینی‌نژاد، علی. (1396). آموزش حکمت اشراق. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- ایر، ای. جی. (1398). هیوم. (ابوالفضل رجبی، مترجم). تهران: نشر فارسی.
- جوادی آملی، عبدالله. (1382). رحیق مختوم. قم: إسراء.
- حسین‌زاده، محمد. (1400). معرفت‌شناسی در گستره مفاهیم یا تصورات. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- دکارت، رنه. (1391). تأملات در فلسفۀ اولی. (احمد احمدی، مترجم). تهران: سمت.
- سربخشی، محمد. (1390). ادراک حسی ادراکی حضوری. ذهن، 12(46)، 31-52.
- سربخشی، محمد. (1401). چیستی و ارزش معرفت‌شناختی علم حضوری. قم: انتشارات مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- سلیمانی امیری، عسگری. (1384). حضوری بودن محسوسات. معرفت فلسفی، 2(3)، 11-41.
- شیرازی، صدرالدین محمدبن‌ابراهیم. (1440ق). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. قم: طلیعه نور.
- طباطبایی، محمدحسین. (1396). اصول فلسفه و روش رئالیسم. قم: صدرا.
- طباطبایی، محمدحسین. (1439ق). نهایةالحکمة. قم: نشر اسلامی.
- عزیزیان مصلح، میثم. (1403). وجدان خویش و خطاناپذیری آن از منظر فیلسوفان مسلمان. آموزه‌های فلسفۀ اسلامی، 18(32)، 215-236. https://doi.org/10.30513/ipd.2024.5217.1443
- فنایی اشکوری، محمد. (1375). علم حضوری سنگ بنای معرفت بشری و پایه‌ای برای یک معرفت‌شناسی و مابعدالطبیعه متعالی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- مطهری، مرتضی. (1396). پاورقی‌های اصول فلسفه و روش رئالیسم. قم: انتشارات صدرا.
- هیوم، دیوید. (1395). کاوشی در خصوص فهم بشری. (کاوه لاجوردی، مترجم). تهران: مرکزی.
- هیوم، دیوید. (1399). رساله‌ای درباره‌ی طبیعت آدمی. (جلال پیکانی، مترجم). تهران: ققنوس.
- Kempt Smith, N. (1964). The philosophy of David Hume. London: Macmillan and Company Limited.
- Orr, J. D. (1903). David Hume and his influence on philosophy and Theology. New York: Charles Scribner’s Sons.
)