نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

• امین دهقانی ¹
• عباس جوارشکیان ²
• جهانگیر مسعودی ³
• سید مرتضی حسینی شاهرودی ³

¹ دکتری فلسفه (گرایش حکمت متعالیه)، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

² دانشیار، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

³ استاد، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

چکیده

مسئلۀ آزادی از مسائل پردامنه و زندۀ تمامی اعصار بوده و هست و کیفیت نگاه به حقیقت فلسفی آن از طرفی متفرع بر مبانی فلسفی فیلسوفان است و از طرفی هم خود متفرع بر مسائل فراوان دیگر فردی-اجتماعی می‌گردد. ملاصدرا و هایدگر دو تن از فیلسوفان بسیار تأثیرگذار به شمار می‌روند که بر اساس مبانی فلسفی آنان، نگاه خاصی به آزادی شکل می‌گیرد. فطرت نزد صدرالمتألهین و وجدان نزد هایدگر متقدم از مهم‏‌ترین مؤلفه‌های این دو فیلسوف در ترسیم آزادی به شمار می‌رود. در این مقاله به‌صورت تحلیلی به نقش فطرت از منظر ملاصدرا در تحقق آزادی و نقش وجدان از منظر هایدگر متقدم در تحقق آزادی پرداخته، و به‌صورت تطبیقی به اشتراکات و افتراقات دیدگاه آنان ورود کرده‌ایم. با بررسی تطبیقی فطرت صدرایی و وجدان هایدگری در ساحت‌های چیستی، مبدأ، مقصد و محتوا، ناظر به نقش آن در تحقق آزادی، این نتیجه حاصل می‌شود که گرچه اشتراکاتی وجود دارد، اما دیدگاه ملاصدرا دارای انسجام و برتری در این امور است: یک) ارائۀ تصویر دقیق از مبدأ فطرت (بر اساس نظریۀ تجلی و وجود رابط)؛ دو) تبیین داشته‌های مشترک (دانشی و گرایشی) فطرت انسان‌ها؛ سه) ارائۀ تصویری جامع از ساحت‌های وجودی انسان (اخلاقی و عرفانی) و تناظر آن‎ها با مراتب آزادی؛ چهار) تبیین وجود حق‌تعالی به‌مثابۀ غایت انسان و غایت آزادی؛ پنج) ارائۀ برنامۀ عملی (شریعت) برای شکوفایی فطرت و تحقق آزادی.

کلیدواژه‌ها

• آزادی
• حقیقت آزادی
• فلسفۀ آزادی
• فطرت
• وجدان
• ملاصدرا
• هایدگر

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

The Role of Fiṭrah (Primordial Nature) and Wujdān (Conscience) in the Realization of Freedom in the Thoughts of Mullā Ṣadrā and Heidegger

نویسندگان [English]

• Amin Dehghani ¹
• Abbas Javareshkian ²
• Jahangir Masoudi ³
• Seyyed Morteza Hosseini Shahrudi ³

¹ PhD in Philosophy, Department of Islamic Philosophy and Wisdom, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

² Associate Professor, Department of Islamic Philosophy and Wisdom, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

³ Professor, Department of Islamic Philosophy and Wisdom, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

چکیده [English]

The problem of freedom has always been and remains a wide‑ranging and living issue through centuries. The manner of understanding its philosophical truth depends, on the one hand, on the philosophical foundations of philosophers and, on the other hand, on numerous other individual‑social questions. Mullā Ṣadrā and Heidegger are two highly influential philosophers, and based on their philosophical principles, a particular view of freedom takes shape. Fiṭrah (primordial nature) in the thought of Mullā Ṣadrā and Wujdān (conscience) in the thought of the early Heidegger are among the most important components in these two philosophers’ articulations on freedom. Using an analytical method, this article examines the role of Fiṭrah from Mullā Ṣadrā’s perspective and the role of conscience from the early Heidegger’s perspective in the realization of freedom, and then comparatively explores the similarities and differences between their views. Through a comparative study of Ṣadrian Fiṭrah and Heideggerian conscience in terms of their quiddity, origin, goal, and content, with a focus on their role in the realization of freedom, it is concluded that although there are similarities, Mullā Ṣadrā’s view possesses coherence and superiority in the following respects: (1) providing a precise account of the origin of Fiṭrah (based on the theory of manifestation (Tajallī) and relational existence); (2) explaining the common innate possessions (both cognitive and dispositional) of human beings; (3) offering a comprehensive picture of the existential dimensions of the human being (ethical and mystical) and their correspondence with the levels of freedom; (4) explaining the existence of the Most High God as the ultimate end of the human being and the ultimate end of freedom; and (5) providing a practical program (the sacred law, Sharīʿah) for the flourishing of Fiṭrah and the realization of freedom.

کلیدواژه‌ها [English]

• Freedom
• Truth of Freedom
• Philosophy of Freedom
• Fiṭrah (Primordial Nature)
• Wujdān (Conscience)
• Mullā Ṣadrā
• Heidegger