نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

• رسول احمدی ¹
• سیدمهدی احمدی نیک ²
• علی اصغر رجبی اسدآبادی ³

¹ طلبه سطح چهار حوزه علمیه قم، دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه قم

² استاد دروس خارج فقه و اصول حوزه علمیه مشهد مقدس و استادیار گروه فقه و مبانی حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

³ طلبه سطح چهار حوزه علمیه خراسان، دانش آموخته کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

چکیده

پژوهه حاضر با رویکردی تحلیلی-تطبیقی، به بررسی دو رویکرد انسان‌شناختیِ تجردگرایانه و فیزیکالیستی و پیامدهای اخلاقیِ مترتب بر آن‌ها می‌پردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که تفاوت در مبانی انسان‌شناسی چگونه به شکل‌گیری نظریه‌های اخلاقی متمایز و گاه متعارض منجر می‌شود. در دیدگاه تجردگرا، که برگرفته از حکمت متعالیه و مبانی فلسفه اسلامی است، انسان موجودی دارای ساحت مجرد نفس تلقی می‌شود که برخوردار از کرامت ذاتی، اختیار واقعی، مسئولیت اخلاقی، و قابلیت ثواب و عقاب اخروی است. در مقابل، رویکرد فیزیکالیستی، که در انسان‌شناسی سکولار و علوم شناختی معاصر ریشه دارد، انسان را صرفاً مجموعه‌ای مادی و زیستی می‌داند که همه رفتارهای او قابل تبیین در سطح فیزیکی و عصبی است ازاین‌رو مفاهیمی چون اختیار، ارزش مطلق، یا عدالت اخلاقی در آن فاقد مبنای واقعی‌اند. این پژوهش با تکیه بر آثار متفکران اسلامی مانند علامه طباطبایی و آیت‌الله مصباح یزدی و تحلیل دیدگاه‌های اندیشمندانی چون دانیل دنت ، سام هریس، ریچارد داوکینز، نشان می‌دهد که پذیرش یا انکار تجرد نفس، بنیان‌های اخلاقی، تربیتی و اجتماعی را به‌طور جدی دستخوش تغییر می‌نماید. یافته اساسی آن است که انسان‌شناسی الهی، به‌سبب نگاه جامع به ابعاد مادی و مجرد انسان، می‌تواند نظام اخلاقی منسجم‌تر، معنادارتر و مبتنی بر کرامت فطری ارائه نماید. بر این اساس، بازگشت به آن، ضرورتی راهبردی در بازسازی نظام‌های اخلاقی و تربیتی در جهان معاصر است.

کلیدواژه‌ها

• انسان شناختی
• اخلاق
• تجرد نفس
• فیزیکالیسم
• واقع گرایی

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

Moral Realism and Anthropological Foundations; A Critical Evaluation of Physicalism in Light of the Doctrine of the Essence of the Soul

نویسندگان [English]

• Rasoul Ahmadi ¹
• Seyed Mehdi Ahmadi Nik ²
• Ali Asghar Rajabi Asadabadi ³

¹ -

² Professor of courses outside of jurisprudence and principles at the holy Mashhad Seminary and assistant professor at the Department of Jurisprudence and Principles of Jurisprudence, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.

³ -

چکیده [English]

The present study, with an analytical-comparative approach, examines two anthropological approaches: abstract and physicalist, and their moral consequences. The main issue of the research is how the difference in the foundations of anthropology leads to the formation of distinct and sometimes conflicting moral theories. In the abstract perspective, which is derived from transcendental wisdom and the foundations of Islamic philosophy, man is considered a being with an abstract self-aspect who is endowed with inherent dignity, real agency, moral responsibility, and the ability to receive reward and punishment in the hereafter. In contrast, the physicalist approach, which is rooted in secular anthropology and contemporary cognitive sciences, considers man to be merely a material and biological entity whose entire behavior can be explained at the physical and neurological level. Therefore, concepts such as agency, absolute value, or moral justice lack a real basis in it. This research, based on the works of Islamic thinkers such as Allameh Tabatabaei and Ayatollah Mesbah Yazdi and analyzing the views of thinkers such as Daniel Dennett, Sam Harris, and Richard Dawkins, shows that accepting or denying the indivisibility of the soul seriously changes the moral, educational, and social foundations. The basic finding is that divine anthropology, due to its comprehensive view of the material and abstract dimensions of man, can present a more coherent, meaningful, and innate moral system based on innate dignity. Accordingly, returning to it is a strategic necessity in rebuilding moral and educational systems in the contemporary world.

کلیدواژه‌ها [English]

• Anthropology
• ethics
• egoism
• physicalism
• realism