نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

• حامده راستایی ¹
• حسن کرمی ²

¹ استادیار، گروه فلسفه، مؤسسه آموزش عالی آل طه، تهران، ایران

² دانش‌آموخته سطح چهار حوزه علمیه قم

چکیده

ابن سینا و ملاصدرا، هر دو برنامه‌ای منسجم برای ریاضت ارائه می‌دهند که در ظاهر اهداف مشابهی را دنبال می‌کند اما در پس این شباهت‌های ظاهری، تمایزی بنیادین نهفته است .این مقاله با رویکردی تحلیلی-تطبیقی، ابتدا مبانی پنج‌گانه انسان‌شناسی دو حکیم را واکاوی کرده و سپس نشان می‌دهد که این تمایزات چگونه بر تعریف بیماری نفس و تجویز درمان آن تأثیر می‌گذارد. نتایج نشان می‌دهد که در فلسفه سینوی، نفس جوهری ثابت است که بدن را به عنوان ابزاری موقت به کار می‌گیرد و مراتب نفس، حالات عارضی آن هستند. بنابراین بیماری نفس، غلبه قوای بدنی بر این جوهر ثابت است. از منظر ملاصدرا، نفس محصول حرکت جوهری ماده و در حال صیرورت است که بدن مبدأ تکوّن آن و مراتب نفس، درجات وجودی اوست؛ از این رو بیماری، اشتداد وجودی نفس در مراتب نازله است. این تفاوت مبنایی سبب می‌شود اهداف سه‌گانه ریاضت در حکمت متعالیه بازتفسیری وجودشناختی بیابند و از یک برنامه پالایشی به ابزاری برای تکامل جوهری تبدیل شوند. ریاضت در نگاه ابن‌سینا یک فرآیند روانی برای تصفیه جوهر ثابت نفس است، اما در نگاه ملاصدرا، حرکتی هستی‌شناختی و وجودی برای شکوفایی و اشتداد نفس در مسیر اتحاد با عقل و عالم قدس است.

کلیدواژه‌ها

• ریاضت
• کمال نفس
• ابن سینا
• ملاصدرا
• حرکت جوهری
• انسان‌شناسی فلسفی
• حکمت متعالیه

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

Two Conceptions of Self-Discipline: A Comparative Analysis of the Anthropological Foundations in Ibn Sina and Mulla Sadra

نویسندگان [English]

• Hamedeh Rastaei ¹
• Hassan Karami ²

¹ Assistant of Al-e Taha Institute, Tehran, Iran.

² -

چکیده [English]

Avicenna and Mulla Sadra both present a coherent program of ascetic practice that appears to pursue similar aims; however, beneath these apparent similarities lies a fundamental difference.

With an analytical–comparative approach, this paper first examines the five foundational anthropological principles of the two philosophers and then demonstrates how these distinctions affect the definition of the soul’s illness and the prescription for its cure.



The findings indicate that in Avicennian philosophy, the soul is a fixed substance that employs the body as a temporary instrument, and the soul’s levels are accidental states of this substance. Thus, illness of the soul is the dominance of bodily faculties over this immutable essence.

From Mulla Sadra’s perspective, however, the soul is the product of the substantial motion (al-harakah al-jawhariyyah) of matter and is in a state of continual becoming. The body is the origin of its formation, and the levels of the soul correspond to its degrees of existence. Therefore, illness signifies the soul’s intensification within the lower degrees of being.



This fundamental difference leads the threefold aims of asceticism in Transcendent Philosophy (al-Hikmah al-Muta‘āliyah) to acquire an ontological reinterpretation—transforming asceticism from a merely purificatory discipline into an instrument for substantial perfection.

For Avicenna, asceticism is a psychological process aimed at purifying the fixed essence of the soul; for Mulla Sadra, it is an ontological and existential movement toward the flourishing and intensification of the soul on its path to union with the Intellect and the realm of sanctity.

کلیدواژه‌ها [English]

• Asceticism
• Perfection of the Soul
• Avicenna
• Mulla Sadra
• Substantial Motion
• Philosophical Anthropology
• Transcendent Philosophy