نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

• نوروز امینی

استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

چکیده

این پژوهش با تمرکز بر یکی از مسائل محوری فلسفه دین، یعنی نسبت میان معرفت، فضیلت اخلاقی و مسئولیت فاعل معرفتی، به بررسی تطبیقی مفهوم «حکمت» در قرآن کریم و مفاهیم بنیادین معرفتی در فلسفۀ یونان باستان ـ سوفیا، فرونسیس و اپیستمه ـ می‌پردازد. در سنت یونانی، میان شناخت نظری و حکمت عملی تفکیکی ساختاری مشاهده می‌شود که می‌تواند به دوگانگی میان معرفت و اخلاق بینجامد. این مقاله با بهره‌گیری از چارچوب معرفت‌شناسی فضیلت مسئولیت‌گرای زاگزبسکی و با روش تحلیلی ـ تطبیقی، نشان می‌دهد که حکمت قرآنی الگویی یکپارچه ارائه می‌کند که در آن معرفت نظری، داوری عملی و فضیلت اخلاقی در پیوندی درونی قرار دارند. یافته پژوهش حاکی از آن است که با افزودن مؤلفۀ «مسئولیت معرفتی» ـ که در پیوند حکمت با تزکیه، تقوا و هدایت اجتماعی متجلی می‌شود ـ می‌توان حکمت قرآنی را به‌مثابه مدلی فلسفی برای بازاندیشی شکاف تاریخی میان معرفت و اخلاق در فلسفه دین بازسازی کرد.

کلیدواژه‌ها

• حکمت
• سوفیا
• فرونسیس
• اپیستمه
• معرفت‌شناسی فضیلت

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

From the Melody of Sophia and Phronesis to the Symphony of Quranic Ḥikmah: A Comparative Reading of Quranic Wisdom within the Framework of Responsible Virtue Epistemology

نویسنده [English]

• Norouz Amini

Department of Quran and Hadith Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran,

چکیده [English]

This study focuses on a central issue in the philosophy of religion, namely the relationship between knowledge, moral virtue, and the epistemic responsibility of the knowing agent, and provides a comparative analysis of the concept of ḥikmah in the Qur’an and the foundational epistemic concepts in ancient Greek philosophy-sophia, phronesis, and episteme. In the Greek tradition, a structural distinction between theoretical knowledge and practical wisdom is observed, which can lead to a dualism between knowledge and ethics. Employing Linda Zagzebski’s framework of responsibility-centered virtue epistemology and a comparative-analytical method, this paper demonstrates that Qur’anic ḥikmah presents an integrated model in which theoretical knowledge, practical judgment, and moral virtue are intrinsically interconnected. The findings indicate that by incorporating the element of “epistemic responsibility”-manifested in the Qur’anic linkage of wisdom with purification, piety, and social guidance-ḥikmah can be reconstructed as a philosophical model addressing the historical gap between knowledge and ethics in the philosophy of religion.

کلیدواژه‌ها [English]

• Ḥikmah (Wisdom)
• Sophia
• Phronesis
• Epistēmē
• Virtue Epistemology