چکیده
جایگاه عقل در فلسفه و کلام متفاوت است، چرا که این دو علم در موضوع، روش و غایت با یکدیگر فرق دارند. هدف متکلم دفاع از آموزه‌های دینی و مذهبی خود در برابر خصم است و برای نیل به این هدف ابزار عقل و نقل را به کار می‌گیرد. سیدمرتضی علم‌الهدی(355-436ق) متکلم و فقیه برجسته شیعه در معرفت شناسی کلامی خود کوشیده است گفت‌وگویی میان عقل و نقل برقرار سازد و با تأثیرپذیری از کلام معتزلی در بسیاری از مسائل کلامی خود جانب عقل را مرعی دارد، اما چون امامی مذهب است رأی نقل را محترم شمرده و عقل را در پیشگاه نقل قربانی می‌کند. ما در این مقاله با نگاهی تحلیلی و نقادانه به سراغ معرفت شناسی کلامی سید مرتضی رفته‌ایم و با ذکر مصادیقی از دیدگاههای او درباره کاربرد عقل و نقل در مسائل کلامی ابتدا وجوه تشابه و چه بسا عینیت آنها را با دیدگاههای قاضی عبدالجبار معتزلی بررسی کرده و سپس با جستجوی ردپای عقل و نقل در متن اندیشه‌های کلامی او به این پرسش‌ها پاسخ داده‌ایم که آیا از دیدگاه سید مرتضی می‌توان همه مسائل کلامی را صرفاً مشمول حکم عقل یا دلایل نقلی محض دانست و در این صورت نسبت میان عقل و نقل چیست.
موضوعات
)