نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان

• محمدحسین محمدپور ¹
• رمضانعلی ایزانلو ²

¹ پژوهشگر مدعو پژوهشکدۀ بین‌المللی امام رضا علیه‌السلام، جامعة المصطفی العالمیه، مشهد، ایران؛ پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی، مشهد، ایران.

² مدیر گروه مطالعات تطبیقی اسلام و ادیان، پژوهشکدۀ بین‌المللی امام رضا علیه‌‌السلام، جامعة المصطفی العالمیه، مشهد، ایران؛ استادیار، گروه حکمت و معنویت، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، مشهد، ایران.

چکیده

جایگاه عقل در فلسفه و کلام متفاوت است، چرا که این دو علم در موضوع، روش و غایت با یکدیگر فرق دارند. هدف متکلم دفاع از آموزه‌های دینی و مذهبی خود در برابر خصم است و برای نیل به این هدف ابزار عقل و نقل را به کار می‌گیرد. سیدمرتضی علم‌الهدی(355-436ق) متکلم و فقیه برجسته شیعه در معرفت شناسی کلامی خود کوشیده است گفت‌وگویی میان عقل و نقل برقرار سازد و با تأثیرپذیری از کلام معتزلی در بسیاری از مسائل کلامی خود جانب عقل را مرعی دارد، اما چون امامی مذهب است رأی نقل را محترم شمرده و عقل را در پیشگاه نقل قربانی می‌کند. ما در این مقاله با نگاهی تحلیلی و نقادانه به سراغ معرفت شناسی کلامی سید مرتضی رفته‌ایم و با ذکر مصادیقی از دیدگاههای او درباره کاربرد عقل و نقل در مسائل کلامی ابتدا وجوه تشابه و چه بسا عینیت آنها را با دیدگاههای قاضی عبدالجبار معتزلی بررسی کرده و سپس با جستجوی ردپای عقل و نقل در متن اندیشه‌های کلامی او به این پرسش‌ها پاسخ داده‌ایم که آیا از دیدگاه سید مرتضی می‌توان همه مسائل کلامی را صرفاً مشمول حکم عقل یا دلایل نقلی محض دانست و در این صورت نسبت میان عقل و نقل چیست.

کلیدواژه‌ها

• سیدمرتضی
• عقل
• نقل
• معرفت
• نظر
• علم
• معرفت شناسی کلامی

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

The Place of Reason and Revelation in Sayyid Morteza's Theological Epistemology

نویسندگان [English]

• Mohammad Hossein Mohammadpoor ¹
• Ramazanali Izanloo ²

¹ Visiting Researcher at the International Imam Reza (AS) Research Institute, Al-Mustafa International University, Mashhad, Iran; Researcher at the Islamic Research Foundation, Mashhad, Iran.

² Director of Islamic and Religious Studies Department of Imam Reza International Research Institute of Al-Mustafa Khorasan Community, Mashhad, Iran; Assistant Professor, Department of Wisdom and Spirituality, Islamic Research Foundation, Mashhad, Iran.

چکیده [English]

The position of reason in philosophy and theology is different, because these two sciences differ in subject, method, and goal. The goal of the theologian is to defend his religious teachings against the enemy, and to achieve this goal, he uses the tools of reason and revelation. Sayyid Murtaza Alam al-Huda (355-436 AH), a prominent Shiite theologian and jurist, has tried to establish a dialogue between reason and revelation in his theological epistemology, and influenced by the Mu'tazilites' theology, he favors the side of reason in many of his theological issues, but since he is an Imami school, he respects the opinion of narration and sacrifices reason in the face of revelation. In this article, we have approached the theological epistemology of Sayyid Murtaza with an analytical and critical perspective. By citing examples of his views on the application of reason and narration in theological issues, we first examined the similarities and perhaps their objectivity with the views of Qadi Abdul Jabbar the Mu'tazilite. Then, by searching for traces of reason and revelation in the text of his theological thoughts, we have answered these questions: Can, from Sayyid Murtaza's perspective, all theological issues be considered subject to the rule of reason or pure revelational evidence? In this case, what is the relationship between reason and narration?

کلیدواژه‌ها [English]

• Syed Morteza
• intellect
• revelation
• knowledge
• opinion
• science
• theological epistemology