نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

• محمد حسین‌زاده

دانشیار گروه فلسفۀ اسلامی، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران

چکیده

این پژوهش با هدف واکاوی تطبیقی و سنجش میزان همسویی یا واگرایی میان دیدگاه دو مفسر برجسته حکمت متعالیه، حکیم سبزواری و آیت‌اللّه جوادی آملی، در تبیین «نحوۀ حکایت ماهیت» از وجود خارجی انجام شد. روش پژوهش، تحلیل متنی و تفسیری بر اساس عبارات اصلی بود. نتایج نشان داد که در سطح هستی‌شناسی، این دو مفسر در پذیرش «عدم تحقق ماهیت در خارج» و اینکه ماهیت صرفاً مفهومی ذهنی است، هم‌رای هستند. اما در حوزه معرفت‌شناختی، تمایز بنیادینی وجود دارد. آیت‌اللّه جوادی آملی ماهیت را حکایت‌گر بالعرض و مجازی از وجود می‌داند و انتزاع آن را مرهون «حکایت مفهوم وجود» می‌داند. در مقابل، سبزواری قائل به حکایت حقیقی ماهیت از وجود محدود است و شناخت ماهیات را شناختی از «انحاء وجودات حقیقی» می‌داند. این تفاوت، نشان‌دهنده این است که تفسیر سبزواری، از نظر معرفت‌شناختی، گامی فراتر از مفهوم «حکایت مجازی» برداشته و ماهیت را حاکی حقیقی وجود می‌داند. بنابراین، اگرچه استاد جوادی آملی تلاش کرده تا تفسیر خود را با آراء سبزواری همسو سازد، اما تحلیل متنی نشان می‌دهد که دیدگاه سبزواری، از نظر معرفت‌شناختی، امری متفاوت است.

کلیدواژه‌ها

• اصالت وجود
• ماهیت
• حکایت ماهیت از وجود
• حکایت حقیقی
• حکایت مجازی
• سبزواری
• جوادی آملی

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

A Comparative Analysis of Sabzavari’s and Javadi Amoli’s Interpretations of the Primacy of Existence, with Emphasis on the Mode of Quiddity’s Representation (Ḥikāyah)

نویسنده [English]

• Muhammad Hosseinzadeh

Associate Professor at Iranian Research Institute of Hikmat & Philosophy

چکیده [English]

This study aims to conduct a comparative analysis of the extent of convergence and divergence between the views of two prominent interpreters of Transcendent Philosophy (al-ḥikmah al-mutaʿāliyah), namely Hakim Sabzavari and Ayatollah Javadi Amoli, regarding the explanation of the mode of representation (ḥikāyah) of quiddity (māhiyyah) with respect to external existence. The research adopts a textual and interpretive method based on close analysis of the primary philosophical texts.

The findings indicate that, at the ontological level, both thinkers concur in denying the external realization of quiddity and affirm that quiddity is merely a mental concept. However, a fundamental divergence emerges at the epistemological level. Ayatollah Javadi Amoli maintains that quiddity represents existence only secondarily and metaphorically (ḥikāyah bi’l-ʿaraḍ wa’l-majāz), and that its abstraction depends on the representational function of the concept of existence itself. In contrast, Sabzavari holds that quiddity genuinely represents limited existence and regards the cognition of quiddities as cognition of the real modes of existence.

This divergence demonstrates that Sabzavari’s interpretation, from an epistemological perspective, goes beyond the notion of merely metaphorical representation and attributes to quiddity a genuine representational function with respect to existence. Consequently, although Ayatollah Javadi Amoli seeks to align his interpretation with Sabzavari’s views, textual analysis reveals that Sabzavari’s position constitutes a distinct epistemological stance.

کلیدواژه‌ها [English]

• Primacy of Existence
• Quiddity
• Representation of Quiddity from Existence
• Genuine Representation
• Metaphorical Representation
• Sabzavari
• Javadi Amoli