نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

• حسن حاج رضا بیگی

گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

چکیده

آموزش فلسفه اسلامی در سنت حوزوی بر متونی استوار بوده که افزون بر انتقال مفاهیم، در شکل‌دهی به «ملکه فهم فلسفی» نقش داشته‌اند. اخیراً با انتقال این آموزش به ساختار دانشگاهی، شرح منظومه ملاهادی سبزواری با معیارهای کتاب درسی مدرن ارزیابی شده است. مقاله مقدم (۱۴۰۲) با ارائه شواهدی، از این منظر، ایجاز، قالب منظوم و پیچیدگی زبانی آن را سبب ناکارآمدی آموزشی دانسته است. مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که آیا این داوری‌ها ناشی از ضعف ذاتی متن است یا از تحمیل چارچوبی ناسازگار با منطق متون سنتی. این پژوهش با روش تحلیل مفهومی-کارکردی و رویکرد تطبیقی، نخست دو الگوی آموزشی «اطلاعات‌محور» (مدرن) و «تربیت‌محور» (سنت حکمت اسلامی) را تفکیک می‌کند، سپس نقدهای مقدم را در این دو چارچوب بازمی‌خواند. یافته‌ها نشان می‌دهد ویژگی‌هایی چون ایجاز، نظم، عناصر عرفانی و ارجاعات میان‌رشته‌ای که در پارادایم مدرن «عوامل اخلال در یادگیری» تلقی می‌شوند، در منطق سنت حکمت و در پیوند با نظام استادمحور، شرح‌نویسی و مباحثه، کارکردی تربیتی دارند و زمینه‌ساز ممارست مفهومی، انس با زبان فنی و آمادگی برای متون بنیادین‌تری مانند اسفار هستند. مقاله با تمایز «دشواری‌های ذاتیِ برآمده از منطق سنت متنی» و «دشواری‌های عارضی ناشی از تنظیم مطالب»، ضمن دفاع از کارکرد نوع نخست، امکان اصلاح نوع دوم را می‌پذیرد. نتیجه آنکه اختلاف ارزیابی درباره کارآمدی آموزشی شرح منظومه، ریشه در تفاوت پارادایم‌های نظری آموزش دارد و تحلیل متون سنتی فلسفه اسلامی نیازمند چارچوبی است که هم‌زمان منطق درونی سنت آموزشی و معیارهای معاصر را در نظر گیرد.

کلیدواژه‌ها

• شرح منظومه
• ملاهادی سبزواری
• آموزش فلسفه اسلامی
• پارادایم آموزشی
• متن تربیت‌محور
• دشواری‌های مطلوب

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

Reconsidering the Pedagogical Function of Sabzavari’s Sharḥ al-Manẓūma: An Analysis Based on Divergent Educational Paradigms

نویسنده [English]

• Hasan Haj reza beigi

Department of Philosophy and Islamic Theology, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran

چکیده [English]

Islamic philosophy education in the seminary tradition has relied on texts shaping the "faculty of philosophical understanding." Recently, with its shift to academia, Mullā Hādī Sabzavārī's Sharḥ al-Manẓūma has been evaluated against modern textbook criteria. Moqaddam (2023/1402), from this perspective, deems its conciseness, versified form, and linguistic complexity as causes of educational inefficacy. This study asks whether these judgments arise from the text's inherent weakness or from imposing a framework incompatible with traditional texts. Using conceptual-functional analysis and a comparative approach, it distinguishes between "information-oriented" (modern) and "cultivation-oriented" (Islamic philosophical tradition) educational models, then reinterprets Moqaddam's critiques within these frameworks. Findings indicate that features like conciseness, poetic form, mystical elements, and interdisciplinary references—deemed "learning disruptors" in the modern paradigm—serve an educational role in the philosophical tradition. Within the teacher-centered system, exegesis, and scholarly dialogue (mubāḥatha), they foster conceptual practice, technical language familiarity, and readiness for foundational texts like Asfār. Distinguishing "inherent difficulties" (from the textual tradition's logic) from "accidental difficulties" (from content arrangement), the article defends the former while allowing for the latter's reform. Thus, the disagreement over Sharḥ al-Manẓūma's efficacy stems from differing educational paradigms, requiring a framework that considers both the tradition's internal logic and contemporary standards for analyzing Islamic philosophical texts.

کلیدواژه‌ها [English]

• Sharḥ al-Manẓūma
• Mullā Hādī Sabzavārī
• teaching Islamic philosophy
• educational paradigm
• cultivation-oriented text
• desirable difficulties