چکیده
سازگاری و سازگارسازی میان هویت فردی و هویت جمعی، از چالش‌های بنیادین در تلاقی فلسفه و علوم اجتماعی است.مسئله اصلی این پژوهش،بررسی نسبت هویت فردی و جمعی در اندیشه فلسفی-تفسیری علامه طباطبایی و امکان دستیابی به الگویی برای هماهنگی میان این دو سطح هویت بر اساس مبانی هستی‌شناختی و انسان‌شناختی ایشان است.پژوهش نشان می‌دهد که اگر جامعه در اندیشه علامه همزمان از جنبه‌ای «اعتباری» (در فلسفه) و از جنبه‌ای «حقیقی و واقعی» (در تفسیر) انگاشته شود، این دوگانگی از طریق اصل استخدام و ادراکات اعتباری حل می‌گردد و امکان جداسازی اصالت فرد و جمع در چارچوب اصالت وجود و تشکیک در وجود فراهم می‌آید.با بازخوانی آثار محوری علامه طباطبایی مانند تفسیر المیزان، بدایه الحکمه و اصول فلسفه و روش رئالیسم، همراه با نظرات شارحانی چون شهید مطهری، این تحقیق کیفی به روش توصیفی-تحلیلی و با گردآوری کتابخانه‌ای اطلاعات، به یافته‌هایی دست می‌یابد:هویت فردی به صورت «منِ استقلالی» و هویت جمعی به صورت «منِ ربطی» صورت‌بندی می‌شود. جامعه نه یک قرارداد صرف یا مجموع مکانیکی افراد، بلکه ترکیبی اجتماعی-روحی است که در آن روح‌ها و اراده‌های فردی در تعامل و تأثیرگذاری متقابل، ساختار هویتی فراتر از جمع ساده ایجاد می‌کنند.در نهایت، هماهنگی میان این دو هویت از طریق سه محور کلیدی تامین می‌گردد: تکامل وجودی که کمال فردی را محرک ارتقای جمعی می‌سازد؛ عدالت اجتماعی که محیط سالم را بستر کمال فرد قرار می‌دهد؛ و وحدت در غایت (ولایت) که هدف مشترک، هویت‌ها را همگرا می‌کند. این الگو، انسجامی پویا میان فرد و جمع را بر پایه اندیشه علامه نوید می‌دهد.
موضوعات
)