نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

• محمد طالبی ¹
• محمدجواد پاشایی ²

¹ دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه شاهد، تهران، ایران

² دانشیار، گروه فلسفه و حکمت، دانشگاه شاهد تهران

چکیده

چکیده

مفهوم فناء از مهم ترین مفاهیم عرفان نظری به شمار می‌رود. هدف از این نوشتار، مطالعه و مقایسه مفهوم «فناء» در مکتب عرفانی ابن عربی و حکمت صدرایی است. این پژوهش که تحقیقی کیفی است، با روی آوردی تحلیلی، تطبیقی و نیز با بهره‌مندی از تکنیک‌ها و ابزارهای موجود در روش‌های تحلیل اسنادی به توصیف و مقایسه دو مکتب در موضوع فناء می‌پردازد. یافته ها نشان داد که عرفا با توجه به مفهوم وحدت شخصیه وجود و تجلی اسماء الهی، فناء را نوعی اتحاد با یکی از اسمای الهی می دانند. از منظر عرفا، سالک می‌تواند تا تعین ثانی در صقع ربوبی و یا تعین اول پیش رود. ملاصدرا اما فناء را ورود سالک به عالم عقل و مفارقات دانسته و معتقد است که سالک با پشت سر نهادن مراحل سلوکی و تحول درونی، اتحاد با عقول مختلف (از عقل فعال تا عقل اول) پیدا می کند و به فناء الی الله نائل می شود. همچنین عرفای مکتب ابن عربی فناء را در صقع ربوبی که تعین ثانی و یا تعین اول است جستجو می‌کنند، در حالی که ملاصدرا فناء را در عالم عقل و اتحاد با آن تبیین می کند.

کلیدواژه‌ها

• فنا
• مکتب ابن عربی
• ملاصدرا
• تعین اول
• تعین ثانی

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

A Comparative Analysis of Fanāʾ from the Perspective of Ibn ʿArabī’s School and Sadrian Philosophy

نویسندگان [English]

• Mohammad Talebi ¹
• Muhammad Javad Pashaei ²

¹ Master’s graduate in Islamic Philosophy and Theology."

² Associate Professor, Department of Philosophy, Shahed University of Tehran

چکیده [English]

Abstract

The concept of fanāʾ (annihilation) is regarded as one of the most important notions in theoretical mysticism. The aim of this paper is to examine and Compare the differences in the concept of fanāʾ within Ibn ʿArabī’s mystical school and Sadrian philosophy (al-ḥikma al-mutaʿāliyya). This research, conducted using a qualitative methodology and adopting an analytical and comparative approach, employs techniques and tools of documentary analysis to describe and compare the two schools with respect to the issue of fanāʾ. The findings indicate that, based on the doctrine of the unity of existence (waḥdat al-wujūd) and the manifestation of the Divine Names, mystics understand fanāʾ as a kind of union with one of the Divine Names. From the mystical perspective, the spiritual wayfarer (sālik) may advance as far as the second determination (taʿayyun thānī) in the Divine realm (ṣuquʿ rubūbī) or even to the first determination (taʿayyun awwal). Mullā Ṣadrā, however, interprets fanāʾ as the wayfarer’s entry into the world of intellect and immaterial beings. He maintains that by passing through the stages of spiritual wayfaring and undergoing inner transformation, the wayfarer attains union with various intellects (from the Active Intellect to the First Intellect) and thereby achieves fanāʾ ilā Allāh (annihilation toward God). Thus, while the mystics of Ibn ʿArabī’s school seek fanāʾ in the Divine realm at the level of the second or first determination, Mullā Ṣadrā explains fanāʾ in terms of the intellectual world and union with it.

کلیدواژه‌ها [English]

• Fanāʾ (annihilation)
• Ibn ʿArabī’s school
• Mullā Ṣadrā
• First Determination
• Second Determination