چکیده

روایت «الإنسانُ سِرّی و أنا سِرُّهُ» از تعابیر مشهور در برخی متون عرفانی و حکمی است که غالباً به‌صورت حدیث قدسی نقل شده و در تبیین نسبت انسان با حق‌تعالی، حقیقت باطنی انسان و مراتب معرفت الهی مورد استفاده قرار گرفته است. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی جایگاه منبع‌شناختی و تحلیل معنایی این عبارت در چارچوب انسان‌شناسی عرفانی و توحیدی است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی، ضمن بررسی زمینه‌های کاربرد عبارت در متون عرفانی، مفاهیم «انسان»، «سرّ»، «قلب»، «روح» و «اخفی» را تحلیل کرده و نسبت آن را با برخی آیات قرآن، روایات اهل‌بیت(ع) و مبانی عرفان نظری و حکمت متعالیه تبیین می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این عبارت در منابع اولیه حدیثی، با سند مستقل و قابل‌اعتماد، نیامده است؛ از این‌رو، انتساب قطعی آن به پیامبر اکرم(ص) یا حدیث قدسی مستلزم احتیاط علمی است؛ با این‌حال، در سنت عرفانی، این تعبیر به‌ مثابه گزاره‌ای نمادین و معرفتی برای بیان ظرفیت انسان کامل در مظهریت اسماء و صفات الهی و نیز وابستگی وجودی حقیقت انسان به حق‌تعالی به کار رفته است. بر این اساس، مراد از «سرّ بودن انسان» نه حلول یا اتحاد ذات انسان با ذات الهی، بلکه دلالت بر مظهریت، قابلیت معرفت و فقر وجودی انسان دارد. بنابراین، این عبارت را می‌توان در چارچوب انسان‌شناسی توحیدی، بیانگر نسبت دو سویه میان انسان کامل و حقیقت الهی دانست.