چکیده

ملاصدرا که متناظر با قوس نزول، مقامات چهارگانه‌ای برای انسان در قوس صعود قائل شده است، ضمن تمایز بین این دو قوس از حیث هستی شناختی و معرفت شناختی، برای انسان کامل به عنوان یگانه خلیفة الهی چه در قوس نزول و چه در قوس صعود، صفاتی را به عنوان عوارض ذاتیه و صفات ثبوتی، برشمرده است. مقالة پیش رو با هدف تحلیل و بررسی دیدگاه وی به روش تحلیل محتوا و تمرکز بر آثار وی و آثار شارحان، فقط در خصوص عوارض ذاتیه و صفات و محولات قابل حمل بر انسان کامل در قوس صعود تدوین یافته است. یافته‌های این نوشتار حکایت از این دارد که وی تحت تأثیر مستندات درون دینی و اظهارات عارفان راستین، نه تنها قائل به خلافت عظمی انسان کامل است بلکه با تشکیکی دانستن شأن انسان کامل در قوس صعود بر پایة شدت و ضعف شهود حقایق رحمانی، در رأس این سلسله، «نور محمدی» را قرار داده است. همچنین وی برای انسان کامل به طور عام، اوصافی مبتنی بر شهود و معرفت حقایق تکوینی متعددی، همچون «برهان نَفَس رحمانی»، «ولایت مطلقه»، «عالم به اسماء الهی»، «عالم مستکفی فوق تام»، «کامل مکمِّل»، «عبد تام»، «شفیع مطلق»، «عصمت» و «رئیس الاول» را به شکل تلازمی اثبات کرده است.