چکیده
فلسفۀ هنر معاصر، با نظریه‌هایی چون محاکات، بیان، فرمالیسم، نظریۀ نهادی و مفهوم باز، هنوز به تعریفی از هنر نرسیده است که همۀ آثار هنری را دربرگیرد و امور غیرهنری را بیرون گذارد. تداوم این دشواری نشان می‌دهد صورت رایج مسئله، یعنی جست‌وجوی ماهیتی مشترک میان همۀ آثار هنری، نیازمند بازنگری است. نوشتار حاضر، به‌جای جست‌وجوی صفت یا ماهیتی مشترک، می‌پرسد مفهوم هنر در تحلیل فلسفی از چه واقعیت و کدام نحوۀ وجود انتزاع می‌شود. پژوهش با روش تحلیلی ـ استنتاجی و بر پایۀ مطالعات کتابخانه‌ای، بر مبانی حکمت متعالیه تکیه دارد. بازسازی نظری مقاله نشان می‌دهد صورت خیالی و فعل صورت‌بخشیِ هنرمند، از حیث صدور و در نسبت با نفس، استقلالی از آن ندارند و بر اساس قیام صدوری و وجود رابط تحلیل می‌شوند. چون وابستگی به فاعل در همۀ افعال ارادی انسان وجود دارد، این ویژگی به‌تنهایی برای تمایز هنر از دیگر افعال کافی نیست. وجه ممیز هنر در نحوۀ خاصی از ظهور صورت پدید می‌آید؛ صورتی که کمالی وجودیِ متناسب با شأن ادراکیِ مُدرِک را آشکار می‌سازد. بر این اساس، مفهوم هنر از سنخ معقولات ثانیۀ فلسفی است: در ذهن انتزاع می‌شود، اما بر حیثیتی واقعی در افعال و آثار انسانی صدق می‌کند. در تقریر پیشنهادی، منشأ انتزاع مفهوم هنر، حیثیت جمالیِ فعل و صورت است. بنابراین، هنر از حیث منشأ تحقق، امری وجودی است و عنوان آن صرفاً بر پایۀ قرارداد یا نهاد شکل نمی‌گیرد؛ ازاین‌رو، مرز میان هنر و غیرهنر تدریجی و ذومراتب است، نه قاطع.
موضوعات
)