,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
مسائل علم از عوارض و احکام موضوع مختص به همان علم بحث می‌کند. تحفظ بر موضوع، حفظ بحث در حیطۀ عوارض و تعیین جایگاه مناسب هر مسئله در ترتیب صناعی مباحث، از نقاط قوّت علم و طرح مسائل علمی در متون آموزشی است. در متون تعلیمی رایج فلسفه، مسئلۀ تشکیک وجود معمولاً در آغاز مباحث کتاب و در عداد احکام مصداقی وجود، مورد بحث قرار می‌گیرد و تقریر، ادله و اشکالات آن در همین موضع بحث می‌شود. سؤال این است که آیا می‌توان موضع و جایگاه مناسب‌تری برای بحث تشکیک وجود پیشنهاد کرد؟ با توجه به ماهیت و محتوای تشکیک، به نظر می‌رسد بهتر است مباحث تشکیک را در ذیل مسئلۀ وحدت و کثرت تعبیه نمود تا از رهگذر وحدت و کثرت که از احکام و عوارض وجود است، هم پیوند مناسب با موضوع فلسفه را پیدا کند، هم جایگاه شایسته در مسائل فلسفه را به دست آورد و هم مباحث آن مرتبط با مباحث وحدت و کثرت به صورت منطقی‌تری ساماندهی شوند. در این مقاله به روش تحلیلی نشان دادیم که مباحث تشکیک وجود در ضمن مباحث وحدت و کثرت، ترتیب منطقی و تقریر فلسفی بهتری پیدا خواهند کرد.
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1371ش). المباحثات، (تصحیح محسن بیدارفر). قم: انتشارات بیدار.
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1379ش). التعلیقات. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1385ش). الشفاء (المنطق و الجدل)، (به کوشش احمد فؤاد اهوانی). قاهره: بی‌نا.
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1404ق). الشفاء (الطبیعیات)، (تحقیق سعید زائد). قم: انتشارات مکتبة آیة الله المرعشى.
- ارسطو. (1366ش). متافیزیک، (ترجمۀ شرف‌الدین خراسانی). تهران: گفتار.
- آملی، محمدتقی. (بی‌تا). درر الفوائد. قم: اسماعیلیان.
- جوادی آملی، عبدالله. (1386ش). رحیق مختوم، (تحقیق حمید پارسانیا). قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله. (1388ش). فلسفۀ صدرا، (تحقیق محمدکاظم بادپا). قم: اسراء.
- حائری یزدی، مهدی. (1361ش). هرم هستی، تحلیلی از مبادی هستی‌شناسی تطبیقی. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- حقانى، حسین. (1378ش). شرح نهایة الحکمه. تهران: انتشارات دانشگاه الزهراء(س).
- ربانى گلپایگانى، على. (1371ش). إیضاح الحکمه (ترجمه و شرح بدایة الحکمه). قم: انتشارات مرکز جهانى علوم اسلامى.
- رحمانی، غلامرضا. (1381ش). هستی‌شناسی تطبیقی ارسطو. قم: بوستان کتاب.
- سبزواری، هادی بن مهدی. (1369ش). شرح المنظومه، (تعلیقۀ حسن حسن‌زاده آملی). تهران: ناب.
- سبزواری، هادی بن مهدی. (1376ش). رسائل حکیم سبزواری. تهران: اسوه.
- سبزواری، هادی بن مهدی. (1383ش). أسرار الحکم فی المفتتح والمختتم. قم: مطبوعات دینی.
- سوزنچی، حسین. (1384ش). تاریخچۀ نظریۀ تشکیک. مجلۀ رهنمون، شمارۀ 11، ص93-118.
- سهروردی، شهاب‌الدین. (1375ش). مجموعۀ مصنفات شیخ اشراق، (تصحیح هانرى کربن). تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگى.
- شریعتى نجفآبادى، رحمتالله. (بی‌تا). حکمت برین (ترجمه و شرح تطبیقى بدایة الحکمه). قم: بوستان کتاب.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1360ش)، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیه. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1366ش). تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1422ق). شرح الهدایة الأثیریه. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعه. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- صمدی آملی، داوود (1386ش). شرح نهایة الحکمه. قم: قائم آل محمد(عج).
- طباطبایى، سید محمدحسین. (1362ش). نهایة الحکمه. قم: مؤسسة النشر الإسلامى.
- طباطبایى، سید محمدحسین. (1388ش). بررسی‌های اسلامی. قم: بوستان کتاب.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (1416ق). بدایة الحکمه. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
- عابدی، احمد. (1379ش). «تشکیک در فلسفۀ اسلامی». پژوهش‌های فلسفی کلامی، 2(5-6)، 34-47. DOI: 22091/pfk.2000.450
- فنا، فاطمه. (1382ش). «تشکیک». در: دانشنامۀ جهان اسلام (زیر نظر غلامعلی حداد عادل، ج7، ص350-352). تهران: بنیاد دائرة‌المعارف اسلامی.
- قیصری، محمد داوود. (1381ش). رسائل قیصرى، (تحقیق سید جلال‌الدین آشتیانى). تهران: مؤسسۀ پژوهشى حکمت و فلسفه.
- کاپلستون، فردریک. (1368ش). تاریخ فلسفه، (ترجمۀ سید جلال‌الدین مجتبوی). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- گاتری، دبلیو. سی. (1376ش). تاریخ فلسفۀ یونان، (ترجمۀ مهدی قوام‌صفری). تهران: فکر روز.
- مصباح، محمدتقی. (1393ش). تعلیقة علی نهایة الحکمه. قم: مؤسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
- مطهرى، مرتضی. (1390ش). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
- ولفسون، هری. (1353ش). اصطلاح مُشکّک در آثار ارسطو و فلسفۀ اسلامی و آثار ابن‌میمون، (ترجمۀ فریدون بدره‌ای)، در: منطق و مباحث الفاظ (مجموعۀ متون و مقالات تحقیقی. تحقیق مهدی محقق و توشی‌هیکو ایزوتسو). تهران: مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه تهران.
- هاشمی عطار، خدیجه؛ انواری، سعید. (1397ش). «بررسی ناسازگاری آراء ملاصدرا در مبحث تشکیک در ماهیات». حکمت معاصر، 9(2)، 201-223. DOI: 30465/cw.2018.3415
)