نویسندگان
1
استادیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران
2
دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران
,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
بحث خودگرایی در مقابل دیگرگرایی یا نوع‌دوستی از موضوعات مهم در فلسفه اخلاق معاصر است. خودگرایی به خودگرایی روان‌شناختی و خودگرایی اخلاقی تفکیک می‌شود. از نگاه خودگرایی روان‌شناختی به‌عنوان نظریه‌ای توصیفی انسان هر فعلی را برای کسب بیشترین منافع شخصی انجام می‌دهد و در خودگرایی اخلاقی به‌عنوان نظریه‌ای توصیه‌ای انسان باید فعل خود را برای کسب بیشترین منافع شخصی انجام دهد. علامه در آثار خویش عبارت‌هایی دارد که ممکن است از آنها خودگرایی روان‌شناختی و خودگرایی اخلاقی برداشت شود. در این مقاله، ضمن بررسی مدعا و ادله خودگرایان و مقایسه تعابیر علامه را با آنها نشان می‌دهیم که دیدگاه‌های علامه علیرغم شباهت‌هایی که با خودگرایی روان‌شناختی و اخلاقی دارد اما با این دو نظریه متفاوت است و می‌توان از سخنان ایشان نوع دیگری از خودگرایی تحت عنوان خودگرایی متافیزیکی استخراج کرد. خودگرایی متافیزیکی علامه در مقابل مهم‌ترین اشکالات وارد بر خودگرایی اخلاقی، یعنی اشکال تعارض منافع و اشکال ناسازگاری منطقی، نظریه‌ای قابل دفاع است.
- ریچلز، جیمز. (1387ش). درآمدی بر فلسفۀ اخلاق، (ترجمۀ آرش اخگری). تهران: حکمت.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (1362ش). نهایة الحکمه. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (1374ش). ترجمۀ تفسیر المیزان، (ترجمۀ سید محمدباقر موسوی همدانی). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (1390ش). اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران: صدرا.
- عزیزی علویجه، مصطفی. (1386ش). «بررسی تطبیقی نظریۀ خودگرایی و حب ذات». اندیشۀ نوین دینی، 3(9)، 125-160. DOR: 20.1001.1.20089481.1386.3.9.6.5
- قاسمی پهمدانی، فهیمه. (1399ش). تحلیل فلسفی امکان دیگرگرایی بر اساس توحید اطلاقی از دیدگاه علامه طباطبایی، (استاد راهنما: حسن مرادی). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه شاهد. دانشکدۀ علوم انسانی. الهیات و معارف اسلامی.
- مسعودی، جهانگیر؛ شایسته، ریحانه. (1395ش). «خودگرایی؛ بررسی ساختار و مؤلفه‌های آن در فلسفۀ صدرا». پژوهش‌های عقلی نوین، 1(1)، 139-162. DOI: 22081/NIR.2016.22756
- مطهری، مرتضی. (1375ش). فلسفۀ اخلاق، تهران: صدرا.
- مطهری، مرتضی. (1389ش). مجموعۀ آثار، تهران: صدرا.
- (1984). The Complete Works of Aristotle .Rev Jonathan Barnes (ed). .Princeton: Princeton University Press.
- Baier, K. (1958). The moral point of view. Ithaca: Cornell University Press.
- Broad, C. D. (2000). Five Types of Ethical Theory. London: Routledge.
- Butler, J. (1729). Fifteen Sermons Preached at the Rolls Chapel. Reprinted in part in D. D. Raphael. (Edi.). (1991). British Moralists. Vol. 1, pp. 325–377. Indianapolis: Hackett Pub Co.
- Facione, P. & Donald Scherer, D. & Thomas Attig, Th. (1978). Values and Society. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall.
- Farrelly, C. (2003).»A Challenge to Brink's Metaphysical Egoism«. Res Publica 9, 243–256. DOI: 10.1023/a:1026276023091
- Feinberg, J. (1999). Psychological Egoism. In Joel Feinberg & Russ Shafer-Landau (eds.), Reason and Responsibility, (10th ed.). Belmont, CA: Wadsworth.
- Frankena, W. (1973). Ethics. Englewood Cliffs, N.J: Prentice-Hall.
- Glasgow, W. D. (1968). »The Contradiction in Ethical Egoism«. Philosophical Studies (An International Journal for Philosophy in the Analytic Tradition), 19(6), 81–85.
- Hobbes, T. (1928). Elements of Law, Natural and Politic. Cambridge Eng.: The Oxford University press.
- Kalin, J. (1975). »Two Kinds of Moral Reasoning: Ethical Egoism as a Moral Theory«. Canadian Journal of Philosophy, 5(3), 323–356. DOI: 1080/00455091.1975.10716116
- Mandeville, B. (1924). An Enquiry into the Origin of Moral Virtue, in The Fable of the Bees or, Private Vices, Publick Benefits, London, Printed for J. Roberts, near the Oxford Arms in Warwick Lane, 1714, in The Fable of the Bees, ed. by F.B. Kaye, 2 vols. Oxford, Clarendon Press.
- May, J. (2023). »Psychological Egoism« in: The Internet Encyclopedia of Philosophy, ISSN: 2161-0002. https://iep.utm.edu/.
- Medlin, B. (1957). »Ultimate Principles and Ethical Egoism«. Australasiain journal of Philosophy, 35(2), 111-118. DOI: 1080/00048405785200121
- Moseley, A. (2023). »Egoism«. In: The Internet Encyclopedia of Philosophy. ISSN: 2161-0002. https://iep.utm.edu/.
- Rand, A. (1957). Atlas Shrugged, New York: Random House.
- Rand, A. (1961). For the New Intellectual: The Philosophy of Ayn Rand, New York: New American Library.
- Rand, A. (1964). The Virtue of Selfishness:A New Concept of Egoism, (Rand's main statement of her ethics originally delivered as a lecture, and essays by Rand and Nathaniel Branden published in The Objectivist Newsletter between 1961 and 1964). New York: New American Library.
- Regis, E. (1980). »What is Ethical Egoism?.« Ethics, 91(1), 50–62. DOI: 10.1086/292202
- Shaver, R. (2023). »Egoism«. In Edward N. Zalta & Uri Nodelman (Eds.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Stanford University.
- Slote, M. A. (1964).» An Empirical Basis for Psychological Egoism«. The Journal of Philosophy, 61(18), 530-537. DOI: 10.2307/2023495
- Spencer, H. (1978). The Principles of Ethics (2 vols). Indianapolis: Liberty
- Williams, B. (1973). “Egoism and Altruism.” Ch. 15 in Problems of the Self: (Philosophical Papers, 1956-1972), Cambridge University Press, pp. 250–265.
- Williams, B. (1973). »Egoism and Altruism« 15 in Bernard Williams (ed.), Problems of the Self (Philosophical Papers 1956-1972), Cambridge University Press, pp. 250-265. DOI: 10.1017/CBO9780511621253.017
)