,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
تجرد نفس و ذهن و متمایز بودن آن از بدن یا مغز، از مباحث مهم در انسان‌شناسی است که آثار متعددی در معرفت فلسفی و دینی دارد. از استدلال‌ها بر دوگانه‌انگاری جوهری، برهان «این‌همانی شخصی» است که فلاسفۀ اسلامی و غربی به آن پرداخته‌اند. در مقابل، فیزیکالیست‌ها سعی در نقد این برهان و ارائۀ تصویری مادی از استمرار نفس در طول حیات دارند. آنها در این راستا به ثابت بودن نورون‌های مغزی و وحدت ساختاری یا کارکردی بدن یا مغز در طول حیات اشاره می‌کنند و یا استمرار فضا-زمانی بدن کش‌آمده را ملاک این‌همانی قرار می‌دهند. نوشتار حاضر ابتدا با بهره‌گیری از یافته‌های جدید در بیولوژی مولکولی و عصب‌شناسی، سعی در تقویت بنیۀ تجربی این استدلال دارد و سپس با پدیدارشناسی این‌همانی شخصی و به‌کارگیری مبانی فلسفی و تحلیلی (مثل تفکیک بین وحدت حقیقی و اعتباری و تفکیک بین یای تردید و یای تعریف) سعی در پاسخ‌گویی به انتقادات فیزیکالیستی دارد.
- ابنسینا، حسین بن عبدالله. (2007م). رسالة أحوال النفس. پاریس: دار بیبلیون.
- ابنسینا، حسین بن عبدالله. (1404ق). الشفاء (الطبیعیات). قم: مکتبة آیة الله المرعشی.
- اولسون، اریک ت.(1394ش). این‌همانی شخصی، (در: دانشنامۀ فلسفۀ استنفورد. ترجمۀ یاسر پوراسماعیل). تهران: ققنوس.
- حائری روحانی، علی. (1382ش). فیزیولوژی اعصاب و غدد درون‌ریز. تهران: سمت.
- رازی، فخرالدین محمد بن عمر. (1420ق). مفاتیح الغیب. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- رازی، فخرالدین محمد بن عمر. (1407ق). المطالب العالیة من العلم الإلهی. بیروت: دار الکتاب العربی.
- سادات منصوری، محمد. (1396ش). گامی به سوی تجرد نفس؛ بررسی یک استدلال در دو سنت فلسفی. تهران: فلوطین.
- سبزواری، ملاهادی. (1369ش). شرح المنظومه. تهران: نشر ناب.
- سوئینبرن، ریچارد. (1402ش). ما نفسیم یا بدن؟، (ترجمه و تعلیقات: مهدی ذاکری). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- سهروردی، شهاب‌الدین. (1375ش). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- شیخ‌رضایی، حسین. (1389ش). هویت شخصی؛ نگاهی به چند رویکرد رایج. نقد و نظر، 15(2)، 134-152.
- شیخ‌رضایی، حسین؛ کرباسی‌زاده، امیراحسان. (1402ش). آشنایی با فلسفۀ ذهن. تهران: هرمس.
- طوسی، خواجه نصیرالدین. (1407ق). تجرید الاعتقاد. قم: دفتر تبلیغات اسلامى.
- طوسی، خواجه نصیرالدین. (1405ق). تلخیص المحصل. بیروت: دار الأضواء.
- فارابی، ابونصر. (1413ق). الأعمال الفلسفیه. بیروت: دار المناهل.
- لاهیجی، فیاض. (بیتا). شوارق الإلهام فی شرح تجرید الکلام. اصفهان: انتشارات مهدوی.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعه. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- همازادۀ ابیانه، مهدی. (1398ش). تأملی فیزیکالیستی بر برخی از مهمترین ادلۀ تجرد نفس نزد ابنسینا و ملاصدرا. حکمت سینوی، 23(61)، 123-141. https://doi.org/10.30497/ap.2019.75322
- Alberts, Bruce; Johnson, Alexander; Lewis, Julian; Raff, Martin; Roberts, Keith; Walter, (2002). Molecular Biology of the Cell. New York: Garland Science.
- Bergmann, Olaf; Spalding, Kirsty L; Alkass, Kanar; Bernard, Samuel; Salehpour, Mehran; Huttner; Hagen B et al. (2013). Dynamics of hippocampal neurogenesis in adult humans. Cell, 153(6), 1219–1227. DOI: 10.1016/j.cell.2013.05.002
- Butler, Joseph. (1906). The Analogy of Religion, Natural and Revealed. London & NewYork, J. M. Dent & E. P. Dutton.
- Çakir, Tunahan; Alsan, Selma; Saybaşili, Hale; Akin, Ata; Ulgen, Kutlu O. (2007). Reconstruction and flux analysis of coupling between metabolic pathways of astrocytes and neurons: application to cerebral hypoxia. Theor Biol Med Model, Vol 4. DOI: 10.1186/1742-4682-4-48
- Carey, Leeanne; Walsh, Alistair; Adikari, Achini; Goodin, Peter; Alahakoon, Damminda; De Silva, Daswin et al. (2019). Finding the Intersection of Neuroplasticity, Stroke Recovery, and Learning: Scope and Contributions to Stroke Rehabilitation. Neural Plast, Vol 2019. DOI: 10.1155/2019/5232374
- Chisholm, Roderick. (1979). Person and Object, A Metaphysical Study. La Salle, Open Court Publishing Company.
- Crane, Tim. (2016). The Mechanical Mind. New York & Abingdon: Routledge.
- Doidge, Norman. (2007). The Brain That Changes Itself. New York: Penguin Life.
- Dori, Ioanna; Bekiari, Chrysanthi; Grivas, Ioannis; Tsingotjidou, Anastasia; Papadopoulos, Georgios C. (2022). Birth and death of neurons in the developing and mature mammalian brain. J. Dev. Biol. 66, 9 – 22. DOI: 10.1387/ijdb.210139id
- Hall, John; Hall, Michael. (2021). Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology. Philadelphia: Elsevier.
- Hutchins, James; Barger, Steven. (1998). Why neurons die: cell death in the nervous system. Anat Rec, 253(3), 79-90. DOI: 10.1002/(SICI)1097-0185(199806)253:3<79::AID-AR4>3.0.CO;2-9
- Garrett, Brian, (2006). What is this thing called Metaphysics?. London & New York: Taylor & Francis Group.
- Kliemann, Dorit; Adolphs, Ralph; Tyszka, J Michael; Fischl, Bruce; Yeo, B T Thomas; Nair, Remya et al, (2019). Intrinsic Functional Connectivity of the Brain in Adults with a Single Cerebral Hemisphere. Cell Reports, Vol 29, Issue 8, 2398-2407. DOI: 10.1016/j.celrep.2019.10.067
- Leibnitz, Gottfried Wilhelm. (1916). New essays concerning Human Understanding,(2nd ed). Chicaco & Landan: The open court publishing Company.
- Milo, Ron; Phillips, Rob. (2015). Cell Biology by the numbers. New York, Taylor & Francis Group.
- Noonan, Harold. (2019). Personal Identity. London: Routledge.
- 35. Pakkenberg, Bente; Gundersen, Hans Jorgen. (1997). Neocortical neuron number in humans: effect of sex and age. J Comp Neurol, 384(2), pp312-20. DOI:10.1002/(SICI)1096-9861(19970728)384:2<312::AID-CNE10>3.0.CO;2-K
- Parfit, Derek. (1995). The Unimportance of identity, In: Harris (ed.). Identity. Oxford University Press. pp. 13-45.
- Polger, Thomas W.; Shapiro, Lawrence A. (2016). The Multiple Realization Book. Oxford University Press.
- Reid, Thomas. (1852). Essays on the Intellectual Powers of Man. Cambridge, John Bartlett.
- Rubin, Lee L. (1997). Neuronal cell death: when, why and how. British Medical Bulletin, 53(3), 617-631.
- Saver, Jeffrey. (2006). Time Is Brain—Quantified. Stroke, 37 (1), 263-266. DOI: 10.1161/01.STR.0000196957.55928.ab
- Schutz, Alfred. (1972). The phenomenology of the social world. Evanston, Northwestern University Press.
- Shoemaker, Sydney. (1963). Self-knowledge and self-identity. Ithaca, N.Y. Cornell University Press.
- Wiggins, David. (1980). Sameness and Substance. Oxford. Blackwell.
- Williams, Bernard. (1970). The Self and the Future. The Philosophical Review, Vol. 79, No. 2. pp. 161-180.
- Wnuk, Alexis; Davis, Alison; Parks, Clinton; Halber, Deborah, Kelly, Diane; Zyla, Gail, et al. (2018). Brain Facts. Washington, A companion to BrainFacts.org.
)