,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
اسکندر افرودیسی از شارحان ارسطو با رساله‌ای با عنوان فی العقل علی ارسطوطالیس و دربارۀ النفس، از آغازگران نظریه‌پرداز در مبحث عقل و عقل فعال است. مبحث «عقل فعال» از حیث حقیقت و چیستی و از حیث غایت‌انگاری و نسبتش با انسان مورد بحث است. «حقیقت عقل فعال» چیست؟ آیا وابسته به انسان یا مستقل از انسان است؟ فاعلیت عقل فعال چگونه است و چه جایگاهی وجودی و معرفتی و غایت‌انگاری در نظریۀ عقل اسکندر افرودیسی دارد؟ در این نوشتار با روش توصیفی - تحلیلی به این یافته‌ها دست یافتیم که فاعلیت عقل فعال وجودی و معرفتی است. عقل فعال جنبۀ خارجی به خود می‌گیرد و جایگاه عقل الهی و فسادناپذیر دارد و از حیث معرفتی، عقل فعال هم خود را می‌شناسد، هم سبب شناخت معقول می‌شود و از حیث غایت‌انگاری نیز کمال وجود انسان اندیشیدن به بالاترین متعلق است. برای پاسخ به این پرسش‌ها ابتدا نظریۀ عقل اسکندر را به‌اجمال معرفی کرده و سپس به نظریۀ عقل فعال می‌پردازیم.
- ارسطو. (1378ش). دربارۀ نفس، (ترجمۀ علیمراد داوودی). تهران: حکمت.
- ابوریده، محمدعبدالهادی. (1978م). رسائل الکندی الفلسفیه. قاهره: دار الفکر العربی.
- افرودیسی. (1986م). الإسکندر الأفرودیسی فی العقل علی رأی أرسطوطالیس، (ترجمۀ اسحق بن حنین)، در: شروح علی أرسطو: مفقودة فی الیونانیه ورسائل أخری، (تحقیق و مقدمۀ عبدالرحمن بدوی). بیروت: دار المشرق.
- افرودیسی. (1367ش). ترجمۀ رساله الاسکندر افرودیسی فی العقل علی رأی ارسطوطالیس و تحقیق پیرامون تأثیر آن در فلاسفۀ اسلامی، (ترجمه و تحقیق منوچهر پزشک. مطابقت ترجمۀ فارسی از عربی با متن اصلی یونانی: شرف‌الدین خراسانی). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، (استاد راهنما: رضا داوری اردکانی). دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه تهران. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران.
- بدوی، عبدالرحمن. (1977م). الإیضاح فی الخیر المحض لأرسطوطالیس. الأفلاطونیة المحدثه عند العرب. کویت: وکالة المطبوعات.
- بدوی، عبدالرحمن. (1986م). شروح علی أرسطو: مفقودة فی الیونانیه ورسائل أخری. بیروت: دار المشرق.
- بدوی، عبدالرحمن. (1429ق). موسوعة الفلسفة. قم: ذوی القربی.
- پزشک، منوچهر. (1384ش). نظریۀ عقل نزد ارسطو به روایت اسکندر افرودیسی. معارف، 21(1)، 94-106.
- داودی، علیمراد. (1387ش). عقل در حکمت مشاء (ارسطو و ابن‌سینا)، تهران: حکمت.
- دوهیم، بیار. (2005م). مصادر الفلسفة العربیه، قسم من کتاب نظام العالم، (ترجمۀ ابویعرب مرزوقی. مقدمه: روجی أرنالداز). دمشق: دار الفکر.
- فلوطین. (1413ق)، أثولوجیا أفلوطین عند العرب، (تحقیق عبدالرحمن بدوی). قم: بیدار.
- کمالی‌زاده، طاهره. (1391ش). عقل در فلسفۀ ارسطو به روایت اسکندر و فارابی، فلسفه و کلام اسلامی، 45(2)، 141-164. https://doi.org/10.22059/jitp.2013.29433
- Aphrodisias, Alexander, (2004). Alexander Aphrodisias Supplement to On the Soul. Translated by R. W. Sharples. BLOOMSBURY. LODON. NEW DELHI. NEW YORK. SYDNEY.
- Aquinas, Tomas, (1997). On Being and Essence (DE ENTE ET ESSENTIA), Translated by Robert T. Miller. www.Abika.com
- Costa Sousa, Meline, (2021). “Avicenna and his Sources: Alexander of Aphridisias and Themistius (part 1). Volume 18, numero 1. Universidade Federal de Lavras- UFIA.
- Davidson, Herbert, (1992). Al-Arabiya, Avicenna, Averroes, on Intellect, Oxford University Press.
- Guyomarch, Gweltz. (2023), “Alexander of Aphrodisias and the Active Intellect as Final Cause”. Elenchos, 44(1). https://doi.org/10.1515/elen-2023-0004 .
- SCHROEDER, FREDERIC M& ROBERT B. TODD. (1990). TWO GREEK ARISTOTELLAN COMMENTATORS ON THE INTELLECT. The De Intellectu Attributed to Alexander of Aphrodisias and Themistius’ Paraphrase of Aristotle De Anima 3. 4-8. Toronto, Canada, OONTIFICAL INSTITUTE OF MEDLAEVAL STUDIES.
)