نویسندگان
1
دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2
استاد، گروه فلسفه، پژوهشکدۀ حکمت و دین‌پژوهی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، قم، ایران.
,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
مبانی انسان‌شناسی، مرکز ثقل علوم انسانی است. مطالعه در این ساحت پیش‌نیاز هر گونه نظریهپردازی و تحول در علوم انسانی به شمار میآید. امام خمینی به‌عنوان یک متفکر برجسته و تأثیرگذار اجتماعی، دارای منظومۀ فکری منسجم است. یکی از اضلاع مهم فکری ایشان، مباحث و مبانی فلسفی و عقلی است. در مبانی فلسفی، مبانی انسان‌شناختی جزو مهم‌ترین مبانی است که تأثیرات مستقیم و بنیادین در کلیۀ علوم انسانی میگذارد. سؤال تحقیق این است که مبانی امام در حوزۀ انسان‌شناسی چیست و چگونه در تحول علوم انسانی امتداد یافته است؟ هدف این مقاله ترسیم این مهم در دو حیطه است: «مبانی فلسفی انسان‌شناختی امام خمینی» و «امتداد آن مبانی در تحول علوم انسانی» که در ضمن مقاله به مبانی و جزئیات هر دو حیطه پرداخته شده است. مبانی فلسفی گفته‌شده دارای دلالتهاییاند که میبایست برای تحول، تعالی و شکل‌دهی علوم انسانی مطلوب، پیریزی شوند و امتداد یابند. ازاین‌رو، این مقاله میتواند نمونه و مدخلی بدیع باشد برای امتداد اندیشۀ امام خمینی در تحول و تعالی علوم انسانی، که در عین تبیین بنیادهای فلسفی، دلالتهای کاربردی بسیار وسیعی در علوم انسانی و مسائل جامعه و نظامات کشوری و تمدنی دارد.
- قرآن کریم
- آربلاستر، آنتونی. (1377ش). ظهور و سقوط لیبرالیسم، (ترجمۀ عباس مخبر). تهران: نشر مرکز.
- ایمان، محمدتقی. (1391ش). فلسفۀ روش تحقیق در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- بلوم، ویلیام تی. (1373ش). نظریه‌های نظام سیاسی: کلاسیک‌های اندیشۀ سیاسی و تحلیل سیاسی نوین، (ترجمۀ احمد تدین). تهران: نشر آران.
- بهرامی، شجاع؛ و سبزی، داود. (1396ش). تقارن بومی‌سازی و اسلامی‌سازی علوم انسانی در اندیشه‌های امام خمینی. پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 6(3)، 61-80.
- پارسانیا، حمید. (1381ش). از عقل قدسی تا عقل ابزاری. فصلنامه علوم سیاسی، ش19، 7-16.
- پارسانیا، حمید. (1395ش). روش‌شناسی انتقادی حکمت صدرایی. قم: کتاب فردا.
- پی یتر، آندره. (1352ش). مارکس و مارکسیسم، (ترجمۀ شجاع‌الدین ضیاییان). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- جعفری، فاطمه. (1394ش). تأثیر مبانی انسان‌شناسی علامه طباطبایی و علامه مصباح بر علوم انسانی. فرهنگ پژوهش، 8(20-21)، 75-94.
- جعفری، محمدتقی. (1399ش). تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی جلال الدین محمد بلخی. تهران: مؤسسۀ تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
- جعفری، محمدتقی. (1377ش). پیام خرد. تهران: کرامت.
- جلیلیفر، علیرضا و الهی راد، صفدر. (1400ش). نقش هدف و کمال نهایی انسان در علوم انسانی بر اساس دیدگاه آیت‌الله مصباح یزدی. فصلنامه معرفت فرهنگی اجتماعی. 13(1)، 93-108.
- جوادی آملی، عبدالله. (1394ش). تحریر ایقاظ النائمین. قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله. (1393ش). سرچشمۀ اندیشه. قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله. (1390ش). مبادی اخلاق در قرآن. قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله. (1391ش). نسبت دین و دنیا؛ بررسی و نقد نظریۀ سکولاریسم. قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله. (1392ش). انسان از آغاز تا انجام. قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله. (1384ش). تفسیر موضوعی قرآن، (حیات حقیقی انسان در قرآن). قم: اسراء.
- جمعی از نویسندگان. (1381ش). درآمدی بر مبانی اندیشۀ اسلامی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- خسروپناه، عبدالحسین. (1392ش). روش‌شناسی و مبانی فلسفی حِکمی - اجتهادی در علوم رفتاری و اجتماعی اسلامی، در: مجموعه مقالات دومین کنگرۀ بین‌المللی علوم انسانی اسلامی، (ج1، ص17-36). تهران.
- خسروپناه، عبدالحسین. (1394ش). (الف). فلسفۀ علوم انسانی (بنیادهای نظری). تهران: نشر معارف.
- خسروپناه، عبدالحسین. (1394ش). (ب). علوم انسانی: چیستی، ساحت‌ها و فرایندهای تحول در آن. تحقیقات بنیادین علوم انسانی، 1(1)، 7-34. http://dorl.net/dor/20.1001.1.2476745.1394.1.1.1.0
- خسروپناه، عبدالحسین و همکاران. (1393ش). در جستجوی علوم انسانی اسلامی. تهران: نشر معارف.
- خمینی، سید روح‌الله. (1385ش). شرح چهل حدیث. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، سید روح‌الله. (1377ش). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، سید روح‌الله. (1386ش). شرح دعای سحر. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، سید روح‌الله. (1384ش). آداب الصلوة. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، سید روح‌الله. (1390ش). تقریرات فلسفه، (تدوین سید عبدالغنی اردبیلی). تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، سید روح‌الله. (1382ش). تفسیر سورۀ حمد. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، سید روح‌الله. (1378ش). الطلب والإرادة. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، سید روح‌الله. (1380ش). صحیفۀ نور. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، سید روح‌الله. (1387ش). سرّ الصلوة. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، سید روح‌الله. (1373ش). مصباح الهدایه إلی الخلافة و الولایه، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- دهقانی، امین. (1401ش). وحدت قرآن و برهان در تبیین تجسم اعمال بر اساس هندسۀ فکری علامه جوادی آملی. آموزه‌های فلسفۀ اسلامی، 17(30)، 149-190. https://doi.org/10.30513/ipd.2023.4302.1358
- رسولی شربیانی، رضا؛ جمشیدی راد، محمدصادق؛ و خودروان، حسن. (1392ش). تبلور انسان‌شناسی صدرایی در نهضت امام خمینی. حکمت صدرایی. 2(1)، 31-42. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23221992.1392.2.1.4.3
- سوزنچی، حسین. (1399ش). فطرت به‌مثابۀ یک نظریۀ انسان‌شناختی رقیب برای علوم انسانی مدرن. آیین حکمت، 12(44)، 7-38. https://doi.org/10.22081/PWQ.2020.69264
- صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1410ق). الحکمةالمتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1420ق). الشواهد الربوبیة، (تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی). بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
- صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1380ش). المبدأ و المعاد. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
- صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1419ق). مفاتیح الغیب. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
- عبدلی مسینان، مرضیه؛ و شاکری زواردهی، روح‌الله. (1398ش). بررسی تطبیقی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی غربی با اسلامی. فلسفۀ دین، 16(2)، 305-327. https://doi.org/10.22059/jpht.2019.250218.1005534
- عبدلی مسینان، مرضیه؛ و خسروپناه، عبدالحسین. (1398ش). بررسی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی غربی و اقتضائات روش شناختی آن، مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 23(79)، 291-314.
- علیتبار فیروزجایی، رمضان. (1395ش). روش‌شناسی علوم اسلامی (مختصات، بایستگی‌ها و ویژگی‌ها). ذهن، 17(68)، 147-176.
- علیتبار فیروزجایی، رمضان. (1399ش). ماهیت امور انسانی اجتماعی و امتداد آن در روش‌شناسی. انسان‌پژوهی دینی، 17(۴۴)، 27-48. https://doi.org/ 10.22034/RA.2021.110932.2367
- فقیهی، علی‌نقی؛ شکوهی یکتا، محسن؛ و شعبانی، حسن. (1393ش). مبانی انسان‌شناختی تعلیم و تربیت از دیدگاه امام خمینی. تربیت تبلیغی، 1(2)، 9-32.
- کرد فیروزجایی، یارعلی. (1382ش). سیر تکوین انسان‌مداری در فلسفۀ غرب. معرفت، 12(6)، 106-118.
- کریمی، مطهره. (1394ش). تأثیر مبانی علوم انسان‌شناختی بر علوم انسانی با تأکید بر علامه محمدتقی جعفری. فرهنگ پژوهش، 8(20-21)، 183-206.
- کلینی، محمد بن یعقوب. (1402ش). الکافی. بیروت: دار التعارف.
- گاردنر، ویلیام. (1386ش). جنگ علیه خانواده، (ترجمۀ معصومه محمدی). تهران: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.
- مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- مدنی، اصغر. (1393ش). بررسی مقایسه‌ای اومانیسم در اسلام و غرب. تهران: رامان‌سخن.
- ممدوحی، حسن. (1389ش). عرفان در منظر وحی و برهان (شرح کتاب مصباح الهدایه امام خمینی). قم: عروج.
- ناصح، علی‌احمد؛ و اسدی، مجید. (1395ش). انسان‌شناسی در اندیشۀ امام خمینی. پژوهشنامۀ متین، 18(71)، 129-143. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1395.18.71.7.6
- نجاتی، اسماعیل؛ و مصباح، علی. (1399ش). ماهیت انسان و نقش آن در علوم انسانی؛ بررسی تطبیقی دیدگاه آیت‌الله مصباح و آبراهام مزلو. معرفت فلسفی، 17(4)، 55-77.
- واعظی، احمد. (1395ش). درآمدی بر فلسفۀ سیاسی اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
- یزدان پناه، سید یدالله. (1395ش). فروغ معرفت در اسرار خلافت و ولایت (شرحی بر رسالۀ مصباح الهدایه الی الخلافه و الولایه امام خمینی). قم: عروج.
- Bielskis, Andrius. (2005). Towards a Postmodern approach to the political, London, palgrave macmillan.
- Durkheim, emil. (1973). Emile Durkheim on Morality and society, editedand with introduction by: Robert N.Bellah, Chicago & London, The university of Chicago press
- Edword; Fredrick. (2000). what is humanism; in: the American humanist association.co, 2000.
- Ingram, John K. (1901). Human Nature and Morals. London: ADAM & CHARLES BLACK.
- D. Myers. (2009). Qualitative Research in Information Systems, Association for Information Systems, Retrived Jan19.
- McGrath; Alister. (2012). Reformation Thought, an introduction,wileyblackwell, edition.
- Luik, John C. (1998). Humanism, in Routledge Encyclopedia of Philosophy, Edward Craig (ed.) (Volume 4). Routledge: London and New York.
)