نویسندگان
1
نویسنده مسئول، استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2
استادیار، گروه آموزش الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
3
استادیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
در مقالۀ حاضر با روش تحلیل محتوای کیفی و شیوۀ فلسفی، به‌ویژه فلسفۀ تطبیقی، تحلیل شده که از منظر ملاصدرا و راجرز، به‌عنوان اندیشمند مکتب روان‌شناسی کمال، انسان‌های رشدیافته دارای چه ویژگی‌هایی هستند. همچنین در تفکر این دو اندیشمند، چه نقاط اشتراک و افتراقی وجود دارد و در نکات افتراق، چگونه می‌توان دیدگاه‌های یکی از این دو اندیشمند را تحلیل و نقد نمود؟ بنا بر نتایج این تحقیق، حرکت آگاهانه و همراه با پذیرش به‌سمت بودن، گشودگی در برابر تجربه، دوری از نقاب، شکوفایی استعدادها، دستیابی به اعتدال درونی و رهایی از خودحقیرپنداری، ازجمله ویژگی‌های انسان تحقق‌یافته در نگاه راجرز هستند. نگاه از منظر یک روان‌شناس مثبت‌اندیش و مبانی‌ای مانند پذیرش اگزیستانسیالیسم، کل‌گرایی، اختیار و کرامت درونی انسان، ازجمله مهم‌ترین بنیان‌های تأثیرگذار در این نوع تفکر راجرز محسوب می‌شوند. در مقابل، صدرا با رویکرد یک فیلسوف حکمت متعالیه به معرفی انسان کامل پرداخته و ویژگی‌هایی مانند دستیابی به مقام خلیفة‌اللهی، دستیابی به مراتب بالای عقل نظری، اتحاد با عقل فعال و بهره‌مندی از توانایی ریاست مدینۀ فاضله را مهم‌ترین ویژگی‌های این نوع انسان معرفی می‌نماید. پذیرش اصالت وجود، حرکت جوهری، تشکیک در وجود و وحدت نفس و قوا، مهم‌ترین مبانی تأثیرگذار بر این نگاه صدرا هستند.
- قرآن کریم
- آذربایجانی، مسعود. (1375). انسان کامل (مطلوب) از دیدگاه اسلام و روان‌شناسى. روش‌شناسی علوم انسانی، ش9، ص6-21.
- اسماعیلی، فاطمه. (1400). نقادی مبانی فلسفی روان‌شناسی انسان‌گرا (با محوریت آثار کارل راجرز) بر اساس حکمت متعالیه. مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه، 7 (1).
- جوادی آملی، عبدالله. (1393). رحیق مختوم. قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله. (1400). رحیق مختوم. قم: اسراء.
- خیاطیان، قدرت‌الله؛ فدوی، صبا. (1397). نیل به کمال در نظریه‌های انسان کامل ابن‌عربی و انگیزش آبراهام مزلو. دوفصلنامۀ پژوهشنامۀ عرفان، 10 (۱۹)، 2-20.
- ساری عارفی، معصومه‌سادات؛ کهنسال، علیرضا. (1403). تطبیق شکل‌گیری علم حضوری در آثار فلسفی ملاصدرا و تفاسیر الصافی و المیزان. آموزه‌های فلسفۀ اسلامی، 18 (32)، ۱۶۹-۱۹۳. https://doi.org/10.30513/ipd.2024.5608.1478
- سهرابی، فرامرز. (1397). روان‌شناسی شخصیت امام خمینی(ره) بر پایۀ ویژگی‌های انسان سالمِ کارل راجرز. دوفصلنامۀ روان‌شناسی فرهنگی، ۲ (۱)، 37-59.
- شکرکن، حسین؛ برادران رفیعی، علی‌محمد؛ منتظری، علی؛ غروی، سیدمحمد. (1382). مکتب‌های روان‌شناسی و نقد آن. تهران: سمت.
- شولتس، دوآن پی. (1399). روان‌شناسی کمال، (ترجمۀ گیتی خوشدل). تهران: پیکان.
- شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1360). اسرار الآیات، تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
- شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1366). شرح اصول کافی. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی.
- شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1422). شرح الهدایة الأثیریة. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
- شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1381ش). کسر اصنام الجاهلیة. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1354ش). المبدأ و المعاد، تهران: انجمن حکمت و فلسفۀ ایران.
- شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1378ش). المظاهر الإلهیة فی أسرار العلوم الکمالیة. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1363ش). مفاتیح الغیب. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- عبودیت، عبدالرسول. (1392). درآمدی به نظام حکمت صدرایی (انسان‌شناسی). تهران: سمت.
- قمی، علی بن ابراهیم. (1404ق). التفسیر، قم: دار الکتاب.
- گندمی نصرآبادی، رضا. (1397). بررسی چیستی فلسفۀ تطبیقی. فصلنامۀ علمی پژوهشی آینۀ معرفت، 18(3)، 71-86.
- نای، رابرت. (1383). سه مکتب روان‌شناسی: دیدگاه‌های فروید، اسکینر و راجرز. تهران: پادرا.
- Colman, Andrew M (2015). A Dictionary of Psychology. Oxford, Oxford University Press, fourth edition.
- Koltko-Rivera, Mark E. (2006). Rediscovering the Later Version of Maslow’s Hierarchy of Needs: Self-Transcendence and Opportunities for Theory, Research, and Unification. Review of General Psychology, Vol. 10, No. 4, 302–317.
- Rogers, Carl (1995). On Becoming a Person. Western Behavioral Sciences Institute, La Jolla, California.
- VandenBos, Gary R (2015). APA dictionary of psychology. Washington, D.C, American Psychological Association.
)