نویسندگان
1
نویسنده مسئول، دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
2
دانش‌آموختۀ سطح پنج جامعة المصطفی العالمیة. قم، ایران
,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
تعیین و تبیین روش کشف معارف دینی و شیوۀ ارزیابی آن‌ها از مسائل مهم دین‌شناسی است. در این باره این سئوال مطرح است که آِیا معارف بشری غیردینی در فهم و کشف معارف دینی نقش دارد یا خیر. در پاسخ به این مسئله ازسوی دانشمندان اسلامی دیدگاه‌های گوناگون پدید آمده است. بر اساس برخی دیدگاه‌ها، معارف بشری هیچ نقشی در کشف معارف دینی ندارند و طبق دیدگاهی دیگر، همۀ معارف بشری در این باره موثرند. دیدگاه دیگری نیز بر تباین و جدایی معارف دینی از فلسفه و عرفان تأکید دارد. یکی از دیدگاه‌هایی که در پاسخ به این مسئله طرفداران زیادی پیدا کرده است، دیدگاه حکمت متعالیه است. طبق این دیدگاه نه‌تنها فلسفه و عرفان که از علوم بشری به شمار می‌آید در کشف معارف دینی نقش دارد، بلکه برهان (فلسفه)، عرفان و قرآن یکی بوده و محتوای فلسفه و عرفان با محتوای قرآن کریم انطباق دارند. در این نوشتار با روش توصیفی‌تحلیلی این دیدگاه از جهات مختلف مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.
- اصفهانی، میرزا مهدی. (۱۳۸۶). ابواب الهدی، (تحقیق حسن جمشیدی). قم: بوستان کتاب.
- اصفهانی، میرزا مهدی. (۱۳۸۷). مصباح الهدی (به‌ضمیمۀ اعجاز القرآن). قم: بوستان کتاب.
- حسن‌زاده آملی، حسن. (۱۳۷۴). قرآن و عرفان و برهان از هم جدایی ندارند. قم: قیام.
- حکیمی، محمدرضا. (۱۳۹۱). مقام عقل. قم: دلیل ما.
- حکیمی، محمدرضا. (۱۳۹۳). مکتب تفکیک. قم: دلیل ما.
- سروش، عبدالکریم. (۱۳۷۳). قبض و بسط تئوریک شریعت. تهران: صراط.
- سیدان، سیدجعفر. (۱۳۹۱). توحید از نگاه وحی، فلسفه و عرفان. قم: دلیل ما.
- سیدان، سیدجعفر. (دی ۱۳۹۶). «دو پرسش از آیت‌الله سیدان». گاهنامۀ فرهنگی داخلی نورالصادق. ش۶.
- سیدان، سیدجعفر. (۱۳۸۸). نسبت عقل و وحی ازنظر فلسفه و مکتب تفکیک. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
- شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (۱۴۱۹). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة. بیروت: دار احیاء التراث العربى.
- شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (۱۳۶۰). الشواهد الربوبیة، (با تصحیح و تعلیق سیدجلال‌الدین آشتیانی و حواشی ملاهادی سبزواری). مشهد: مرکز نشر دانشگاهی.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1۴03). تعلیقات علی الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة، (تحقیق احسان کرمانشاهی). تهران: ذکرا.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۳۶۲). شیعه در اسلام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۳۷۴). علی و فلسفۀ الهی، (ترجمۀ سیدابراهیم سیدعلوی). قم: انتشارات اسلامی.
- عارفی، محمد اسحاق. (1391). «تحلیل و نقد دیدگاه ملاصدرا دربارۀ معاد جسمانی». آموزه‌های فلسفۀ اسلامی، 7(10)، ۵5-80.
- موسوی بایگی، سیدمحمد؛ عارفی، محمداسحاق؛ مغربی، محمد. (1398). «معاد جسمانی از دیدگاه امام‌خمینی و علامه طباطبایی». آموزه‌های فلسفه اسلامی، 1۴(2۵)، 171-18۶. https://doi.org/10.30513/ipd.2020.527
)