نویسندگان
1
دانشجوی دکتری حکمت متعالیه بین‌الملل دانشگاه فردوسی مشهد
2
دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد
3
استاد دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
یکی از مباحث مهم فلسفی، بحث از موجود «مجرد و مادی» است. ارائه تعریفی دقیق از «مجرد» و «مادی»، اثبات وجود آن‌ها، بیان انواعشان و ارتباط میان مجرد و مادی، از دغدغه‌های مهم فلاسفه به شمار می‌رود.
در این نوشتار، تلاش شده است تعریف و تحلیلی دقیق از ماهیت و ویژگی‌های موجودات مجرد و مادی و نظر ویژه ملاصدرا در باب نحوه ارتباط مجرد و مادی به دقت مورد بررسی قرار گیرد. نگارندگان با استناد به آموزه تشکیک وجود در حکمت متعالیه، سعی بر اثبات این مطلب داشته‌اند که در تفکر صدرایی نمی‌توان و نباید مرز مشخص و قاطعی مانند مشاییان، میان مجرد و مادی قائل گردید؛ زیرا مجرد و مادی و احکام و ویژگی‌های وجودی هر یک، بازگشت به مراتب شدت و ضعف در حقیقت واحد هستی داشته و همان طور که در نظام تشکیکی هستی، انفصال وجودی قابل فرض نیست، میان مجرد و مادی نیز علی‌رغم تباین ماهوی، مرز قاطع و پررنگ وجودی نمی‌توان قائل شد.
- ابراهیمی دینانی، غلامحسین، قواعد کلی در فلسفه اسلامی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1374 ش.
- ابن سینا، ابوعلی حسین بن عبداللّٰه، الالهیات من کتاب الشفاء، به کوشش حسن حسن‌زاده آملی، قم، بوستان کتاب، 1376 ش.
- همو، الشفاء (الطبیعیات)، به کوشش ابراهیم مدکور و دیگران، قم، چاپ افست، 1404ـ1406 ق.
- همو، النجاة من الغرق فی بحر الضلالات، مقدمه و تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه، تهران، دانشگاه تهران، 1364 ش.
- انصاری شیرازی، یحیی، دروس شرح منظومه، قم، بوستان کتاب، 1387 ش.
- ایجی، عضدالدین عبدالرحمن بن احمد، المواقف، ضمن شرح المواقف، قم، شریف رضی، 1370 ق.
- حسن‌زاده آملی، حسن، ادله‌ای بر حرکت جوهری، قم، الف لام میم، 1380 ش.
- همو، عیون مسائل النفس، تهران، امیرکبیر، 1371 ش.
- همو، معرفت نفس، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1361 ش.
- سبزواری، ملاهادی بن مهدی، شرح المنظومه، تصحیح و تعلیق حسن حسن‌زاده آملی، تهران، ناب، 1379 ش.
- سعیدی، احمد، «حرکت و زمان در مجردات بر اساس مبانی حکمت متعالیه»، نشریه معرفت فلسفی، شماره 30، 1389 ش.
- سهروردی، شهاب‌الدین یحیی بن حبش، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی، 1380 ش.
- صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1981 م.
- همو، الشواهد الربوبیه، ترجمه و تفسیر جواد مصلح، تهران، سروش، 1383 ش.
- همو، المبدأ و المعاد، تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران، 1354 ش.
- همو، المشاعر، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 1380 ش.
- همو، حکمت متعالیه در اسفار اربعه، ترجمه محمد خواجوی، تهران، مولی، 1388ـ 1389ـ1390 ش.
- همو، شرح و تعلیقه بر الهیات شفاء، تصحیح و تحقیق و مقدمه نجفقلی حبیبی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1382 ش.
- همو، مفاتیح الغیب، تهران، بنیاد حکمت صدرا، 1386 ش.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین، اصول فلسفه و روش رئالیسم، مقدمه و پاورقی مرتضی مطهری، چاپ نهم، تهران، صدرا، 1380 ش.
- همو، بدایة الحکمه، ترجمه علی شیروانی، قم، دار العلم، 1388 ش.
- همو، نهایة الحکمه، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1376 ش.
- عبودیت، عبدالرسول، درآمدی بر نظام حکمت صدرایی، تهران، سمت، 1386 ش.
- عمید، حسن، فرهنگ فارسی، تهران، آگاه، 1390 ش.
- فخرالدین رازی، ابوعبداللّٰه محمد بن عمر، المباحث المشرقیة فی علم الالهیات و الطبیعیات، تحقیق محمد المعتصم باللّٰه البغدادی، بیروت، دار الکتاب العربی، 1410 ق.
- قیصری، داوود، شرح فصول الحکم، تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1373 ش.
- قیم، عبدالنبی، فرهنگ معاصر عربی ـ فارسی، تهران، فرهنگ معاصر، 1381 ش.
- کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه یونان و روم، تهران، انتشارات علمی فرهنگی، 1388 ش.
- مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش فلسفه، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1386 ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، صدرا، 1389 ش.
- همو، مجموعه مقالات، تهران، دفتر انتشارات اسلامی، 1362 ش.
- معین، محمد، فرهنگ زبان فارسی، تهران، چاپخانه سپهر، 1357 ش.
- یزدان‌پناه، یداللّٰه، مبانی و اصول عرفان نظری، نگارش سیدعطاء انزلی، چاپ سوم، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1391 ش.
)