نویسندگان
1
پژوهشکده تحقیق و توسعه سازمان مطالعه و تدوین کتب درسی
2
گروه فلسفه و کلام. دانشکده فلسفه و اخلاق. دانشگاه باقرالعلوم. قم. ایران.
چکیده
باور یا عدم باور به وجود عالم مثال که در واقع حد وسط و برزخ میان عالم عقل و عالم ماده است، از جمله مسائل مهم و اساسی است که از نوع بینش فلسفی و روش خاص هر فیلسوف ناشی می‌شود. برخی از حکما به وجود این عالم باور داشته و برخی دیگر آن را نفی کرده و در صدد انکار آن برآمده‌اند. حسن‌زاده آملی از جمله فیلسوفانی است که به وجود عالم مثال باور داشته و سعی در اثبات آن کرده است. وی همانند ملاصدرا، دلیلی را که شیخ اشراق برای اثبات این عالم اقامه کرده است، ناکافی و ناتمام دانسته است. افزون بر این، وی کوشیده است به برخی از استدلال‌های منکران این عالم پاسخ دهد که این مطلب از مواجهۀ وی با دیدگاه ملاعبدالرزاق لاهیجی دانسته می‌شود. در همین راستا در این مقاله تلاش شده است تصویر کامل و روشنی از دیدگاه حسن‌زاده آملی ـ در ضمن بیان چند مسئله‌ـ پیرامون عالم مثال ارائه شود و در برخی موارد، مطالب وی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است.
- ابن سینا، ابوعلی حسین بن عبداللّٰه، النجاة، تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه، تهران، دانشگاه تهران و انجمن حکمت و فلسفه ایران، 1360 ش.
- ابن منظور، ابوالفضل جمال‌الدین محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1416 ق.
- اسدپور، رضا، و اویس اسماعیلی، «عالم مثال در آثار علامه حسن‌زاده آملی و ارتباط آن با تجسم اعمال»، فصلنامه علمی تخصصی فلسفه و کلام، سال چهارم، شماره 8، پاییز 1392 ش.
- بهائی لاهیجی، محمد بن محمدسعید، رسالۀ نوریه در عالم مثال، تصحیح و تعلیق و مقدمه سیدجلال‌الدین آشتیانی، تهران، حوزۀ هنری سازمان تبلیغات اسلامی، 1372 ش.
- حسن‌زاده آملی، حسن، دروس شرح فصوص الحکم، به اهتمام داود صمدی آملی، قم، روح و ریحان، 1389 ش.
- همو، دو رسالۀ مُثُل و مثال، تهران، طوبی، 1382 ش.
- همو، شرح فارسی الاسفار الاربعه، قم، بوستان کتاب، 1387 ش.
- سبزواری، ملاهادی بن مهدی، اسرار الحکم فی المفتتح و المختتم، مقدمه منوچهر صدوقی سها، تصحیح کریم فیضی، قم، مطبوعات دینی، 1383 ش.
- همو، شرح المنظومه، تصحیح و تعلیق حسن حسن‌زاده آملی، تقدیم و تحقیق مسعود طالبی، تهران، ناب، 1369 ش.
- سهروردی، شهاب‌الدین یحیی بن حبش، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح و تحشیه و مقدمه نجفقلی حبیبی، تهران، پژوهشگاه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1372 ش.
- صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعه، قم، مکتبة مصطفوی، 1368 ش.
- همو، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیه، تعلیق و تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی، مشهد، مرکز نشر دانشگاهی، 1360 ش.
- همو، رسائل فلسفی، مقدمه و تعلیق و تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1362 ش.
- فیاض لاهیجی، عبدالرزاق بن علی بن حسین، گوهر مراد، مقدمه زین العابدین قربانی لاهیجی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات فرهنگ اسلامی، 1372 ش.
- قطب‌الدین شیرازی، محمود بن مسعود کازرونی، شرح حکمة الاشراق، تصحیح مهدی محقق و عبداللّٰه نورانی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1383 ش.
- مدرس زنوزی، ملاعبداللّٰه، انوار جلیه در کشف اسرار حقیقت علویه، تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی، تهران، امیرکبیر، 1374 ش.
- میرداماد، میرمحمدباقر بن محمد حسینی استرآبادی، القبسات، به اهتمام مهدی محقق و دیگران، تهران، دانشگاه تهران، 1376 ش.
- همو، تقویم الایمان و شرحه کشف الحقائق للسید احمد العلوی العاملی مع تعلیقات الحکیم الالهی الملا علی النوری، تحقیق و مقدمه علی اوجبی، تهران، میراث مکتوب، 1376 ش.
- همو، جذوات، تصحیح و تحقیق علی اوجبی، تهران، میراث مکتوب، 1380 ش.
)