چکیده
معادشناسی و انسان‌شناسی، نقشی تعیین‌کننده در سعادت انسان دارد که اگر مبتنی بر نقل وحیانی و عقل برهانی باشد، می‌تواند زمینه‌ساز سعادت انسان و دوری وی از شقاوت گردد. از مهم‌ترین مسائل این دو عرصه، تجسم اعمال است. تجسم اعمال به معنای به شکل درآمدن عقاید، اخلاق، اوصاف، ملکات، اراده، افعال و آثار انسان و صیرورت آدمی به همان وزان است. در واقع، انسان با این امور حقیقت خود را می‌سازد و با همان هم محشور می‌شود. در این مقاله، به این مسئله بر اساس آراء و اندیشه‌های آیةاللّٰه جوادی آملی پرداخته می‌شود. ایشان در جایگاه مفسری توانمند و فیلسوفی متضلع، در زمینه تجسم اعمال با استفاده از وحی قرآنی و مبانی رصین حکمت متعالیه، به تبیین این مسئله می‌پردازد. در این مقاله با پرداختن به برخی اصول و امهات مقتبس از آراء وی، به ترسیم حقیقت تجسم اعمال پرداخته می‌شود، که با اقامه این مبانی و استخراج فروعات آن‌ها، نقاب از چهره مسئله تجسم اعمال به کنار رفته و از این رو تفسیری عمیق از حقایق معاد و حشر انسان‌ها مبرهن می‌گردد و بسیاری از شبهات عرصه مهمِ معاد و حشر و قیامت و کیفیت پاداش اعمال، پاسخ خود را نقد می‌یابند و طنین روح‌نواز پیوند وحی و عقل در فضای اندیشه ناب اسلام شیعی نواخته می‌شود، که در صورت رسیدن آن به گوش هر مستمعی در هر جای جهان، اقناع نفوس عامه و خضوع دانشمندان صادق را در پی خواهد داشت. از آنجا که تجسم اخلاق از مصادیق بارز تجسم اعمال به حساب می‌آید، در بخش پایانی از آن برای اثبات واقع‌گرایی اخلاقی و عام‌گرایی اخلاقی استفاده شده است.
- قرآن کریم.
- نهج‌البلاغه.
- آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین، کفایة الاصول، چاپ دوم، قم، مٶسسة آل البیت، 1407 ق.
- اندرسون، سوزان لی، فلسفه کی‌یرکگور، ترجمه خشایار دیهیمی، تهران، طرح نو، 1385 ش.
- جوادی آملی، عبداللّٰه، ادب فنای مقربان، قم، اسراء، 1400 ش.
- همو، انتظار بشر از دین، قم، اسراء، 1386 ش. (الف)
- همو، انسان از آغاز تا انجام، قم، اسراء، 1383 ش. (الف)
- همو، تحریر ایقاظ النائمین، قم، اسراء، 1397 ش.
- همو، تحریر رسالة الولایه شمس‌الوحی تبریزی، قم، اسراء، 1395 ش.
- همو، تسنیم؛ تفسیر قرآن کریم (تفسیر ترتیبی)، قم، اسراء، 1398 ش.
- همو، تفسیر انسان به انسان، قم، اسراء، 1385 ش.
- همو، حکمت عبادت، قم، اسراء، 1383 ش. (ب)
- همو، حکمت نظری و عملی در نهج‌البلاغه، قم، اسراء، 1386 ش. (ب)
- همو، حیات حقیقی انسان در قرآن، قم، اسراء، 1384 ش.
- همو، حیات عارفانه امام علی، قم، اسراء، 1386 ش. (ج)
- همو، دانش و روش بندگی، قم، اسراء، 1386 ش. (د)
- همو، دین‌شناسی، قم، اسراء، 1387 ش. (الف)
- همو، رحیق مختوم (شرح حکمت متعالیه)، قم، اسراء، 1396 ش.
- همو، سرچشمه اندیشه، قم، اسراء، 1393 ش.
- همو، سروش هدایت، قم، اسراء، 1399 ش.
- همو، شریعت در آینه معرفت، قم، اسراء، 1387 ش. (ب)
- همو، صورت و سیرت انسان در قرآن، قم، اسراء، 1389 ش.
- همو، عرفان و حماسه، قم، اسراء، 1380 ش. (الف)
- همو، عین نضاخ (تحریر تمهید القواعد)، قم، اسراء، 1390 ش.
- همو، فطرت در قرآن، قم، اسراء، 1381 ش.
- همو، فلسفه صدرا، قم، اسراء، 1391 ش. (الف)
- همو، مبادی اخلاق در قرآن، قم، اسراء، 1392 ش.
- همو، مراحل اخلاق در قرآن، قم، اسراء، 1382 ش.
- همو، معاد در قرآن، قم، اسراء، 1388 ش.
- همو، معرفت‌شناسی در قرآن، قم، اسراء، 1394 ش.
- همو، نسبت دین و دنیا (بررسی و نقد نظریه سکولاریسم)، قم، اسراء، 1391 ش. (ب)
- همو، هدایت در قرآن، قم، اسراء، 1380 ش. (ب)
- دهقانی، امین، حسن معلمی، و مسعود اسماعیلی، «بررسی تطبیقی فناء فی اللّٰه از منظر ابن سینا، سهروردی و ملاصدرا»، آموزه‌های فلسفه اسلامی، دوره شانزدهم، شماره 28، بهار و تابستان 1400 ش.
- سارتر، ژان پل، اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر، ترجمه مصطفی رحیمی، تهران، نیلوفر، 1376 ش.
- صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، الحاشیة علی الالهیات الشفاء، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1382 ش.
- همو، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1410 ق.
- همو، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیه، قم، بوستان کتاب، 1390 ش.
- همو، المشاعر، تحقیق و تصحیح هانری کربن، تهران، طهوری، 1426 ق.
- طبرسی، امین‌الاسلام ابوعلی فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفه، 1408 ق.
- عبودیت، عبدالرسول، درآمدی به نظام حکمت صدرایی (جلد سوم: انسان‌شناسی)، قم، مٶسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1391 ش.
- کلینی رازی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافی (اصول و فروع)، بیروت، دار التعارف و دار صعب، 1401 ق.
- مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403 ق.
- مصباح، مجتبی، فلسفه اخلاق، قم، مٶسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1399 ش.
- معلمی، حسن، حکمت صدرایی، قم، حکمت اسلامی، 1398 ش.
- همو، نفس و روح در فلسفه اسلامی و آیات و روایات، چاپ دوم، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1396 ش.
- مورتون، اَدم، فلسفه در عمل (مدخلی بر پرسش‌های عمده)، ترجمه فریبرز مجیدی، تهران، مازیار، 1381ش.
- وارنوک، مری، اگزیستانسیالیسم و اخلاق، ترجمه مسعود علیا، تهران، ققنوس، 1379 ش.
- Cooper, David E., “Existentialist Ethics”, in: Routledge Encyclopedia of Philosophy, Taylor & Francis Group, 1998.
- LaFollette, Hugh, The Practice of Ethics, Oxford, Blackwell Publishing, 2007.
- Lawhead, William F., The Voyage of Discovery: A History of Western Philosophy, Belmont, Wadsworth Publishing Company, 1996.
)