نویسندگان
1
استادیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
2
دانشیار، گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
3
دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
چکیده
در میان روایات، احادیثی منسوب به پیامبر اکرم و اهلبیت(ع) با مضامین اعتقادی، فلسفی، عرفانی بیان شده که با الفاظ مختلف در کتب فقهی، روایی، تفسیری، عرفانی، فلسفی، کلامی و اخلاقی مورد استناد قرار گرفته است. از جملۀ این احادیث، روایت «أبیتُ عند ربی یُطعِمُنی ویَسقینی» است. سؤال تحقیق این است که منظور از مقام «عندیت» و بیتوته نزد ربّ و متعلق خوردن و آشامیدن در حدیث چیست؟ این مقاله به روش توصیفی تحلیلی، ضمن بررسی سندی و دلالی و تحلیل محتوایی حدیث مذکور، روشن میسازد که این حدیث با توجه به قرائن و شواهد عقلی و نقلی از روایات معتبر، مبتنی بر اصول عقلی و حکمی و بنای عقلا است، بیآنکه نیاز به تأویل یا توقف باشد. اگرچه با برداشتهای متفاوت فقهی و غیره، اقوال مختلفی مطرح شده است، اما بر اساس قاعدۀ روح معنا و وضع الفاظ بر معانی عام، میتوان نتیجه گرفت که حدیث مذکور با مضمون بلندش، بر این معنای حِکمی و عرفانی دلالت دارد که طعام و شراب دارای مراتب مختلف مادی و معنوی است و هرگاه انسان در مسیر سیر و سلوک از تعلقات دنیوی رهایی یابد و به مقام قرب الهی و عندیت ربّ برسد، طعام و شرابش در آن مقام نور و معرفت است و از طعام و شراب دنیوی بینیاز خواهد بود.
- ابنبابویه، محمد بن علی. (1413ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- ابنحنبل، احمد. (1421ق). مسند أحمد. بیروت: مؤسسة الرساله.
- ابنشهرآشوب، محمد بن علی. (1373ق). مناقب آل أبی طالب(ع)، قم: علامه.
- اهری، عبدالقادر بن حمزه. (1358ش). الأقطاب القطبیة. تهران: انجمن فلسفۀ ایران.
- آشتیانى، سید جلالالدین. (1370ش). شرح مقدمۀ قیصرى. تهران: انتشارات امیرکبیر.
- بخاری، محمد بن اسماعیل. (1410ق). صحیح البخاری. قاهره: وزارة الاوقاف، لجنة إحیاء کتب السنة.
- تهانوی، محمد اعلی بن علی. (1996م). موسوعة کشاف اصطلاحات الفنون والعلوم. بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.
- حر عاملى، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
- حر عاملى، محمد بن حسن. (بیتا). أمل الآمل. بغداد: مکتبة الاندلس.
- حسنزاده آملی، حسن. (1387ش). شرح الأسفار الأربعه. قم: بوستان کتاب.
- خمینی، سید روحالله. (1381ش). تقریرات فلسفه. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- دفتر تبلیغات اسلامی (1378ش). فقه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه.
- دمشقى، ابنکثیر. (بیتا). البدایة والنهایه. بیروت: دار الفکر.
- رازی، فخرالدین. (1420ق). تفسیر مفاتیح الغیب. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- رضانژاد، غلامحسین. (1387ش). مشاهد الألوهیة، قم: آیت اشراق.
- زرکشى، محمد بن بهادر. (1410ق). البرهان فى علوم القرآن. بیروت: دار المعرفه.
- سبزواری، هادی بن مهدی. (1383ش). أسرار الحکم فی المفتتح والمختتم. قم: مطبوعات دینی.
- سهروردی، شهابالدین. (1372ش). رسالة فى اعتقاد الحکماء، (در مجموعه مصنفات شیخ اشراق). تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی. مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- سهروردی، شهابالدین. (1375ش). مجموعه مصنفات رسائل شیخ اشراق. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1354ش). المبدأ و المعاد، تهران: انجمن حکمت و فلسفۀ ایران.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1363ش). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی. انجمن اسلامی حکمت و فلسفۀ ایران.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1366ش). تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1368ش). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعه. قم: مکتبة المصطفوی.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1383ش). شرح أصول الکافی. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- طباطبایى، سید محمدحسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
- طبرسى، فضل بن حسن. (1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو.
- فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). کتاب العین. قم: نشر هجرت.
- فیض کاشانى، محمدمحسن. (1375ش). أصول المعارف. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
- فیض کاشانى، محمدمحسن. (1406ق). الوافی. اصفهان: کتابخانۀ امام امیرالمؤمنین على(ع).
- قرآن کریم
- قیصری، داود. (1381ش). رسائل. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران.
- قیصرى، داوود. (1375ش). شرح فصوص الحکم. تهران: شرکت انتشارات علمى و فرهنگى.
- گلمکانی، رامین؛ دلبری، علی. (1401ش). «بررسی سندی و دلالی حدیث قلب المؤمن بین الإصبعین من أصابع الرحمن». حدیثپژوهی، 14(27)، 53-70. DOI: 22052/hadith.2022.242012.0
- مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- مجلسی، محمدباقر. (1404ق). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، (تحقیق و تصحیح هاشم رسولی محلاتی). تهران: دار الکتب الاسلامیه.
- مجلسی، محمدتقی. (1406ق). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. قم: مؤسسۀ فرهنگی اسلامی کوشانپور.
- نراقى، احمد بن محمدمهدى. (1415ق). مستند الشیعة فی أحکام الشریعه. قم: مؤسسۀ آل البیت(ع).
- نسائی، احمد بن علی، (1411ق). السنن الکبری. بیروت: دار الکتب العلمیه.
- نیشابوری، مسلم بن حجاج. (1412ق). صحیح مسلم. قاهره: دار الحدیث.
- همدانی، عینالقضات. (1341ش). تمهیدات. تهران: دانشگاه تهران.