نویسندگان
1
استادیار، گروه الهیات، دانشکدۀ علوم انسانی و علوم ورزشی، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران
2
استادیار، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
علامه طباطبایی فلسفه را به الهی و غیرالهی و فلسفۀ الهی را به فلسفۀ اسلام و غیر آن تقسیم می‌کند. از دیدگاه ایشان الهی بودن فلسفه به اثبات وجود خداوند است، ولی فصل ممیز فلسفۀ الهی اسلام از غیر آن، به مفهومی است که از خداوند اثبات می‌شود. به اعتقاد ایشان اگر فلسفۀ الهی به اثبات توحیدِ اطلاقی برسد و بپذیرد که وجود خداوند که صرف است و هیچ حدی آن را محدود نمی‌کند و حتی از قید اطلاق هم مبراست، فلسفۀ الهی مربوط اسلام خواهد بود و در غیر این صورت، چنین نیست. اما آیت‌الله جوادی آملی، اسلامی بودن علوم، از جمله فلسفه را به معنای عام آن می‌داند. اسلام به معنای عام یعنی حق‌جویی و حق‌پذیری. بنابراین، به اعتبار فیلسوف یا کتابِ فلسفی نمی‌توان به اسلامی بودن یک فلسفه فتوا داد، بلکه باید هر مسئلۀ فلسفی یا علمی، جداگانه بررسی شود تا اگر حق و مطابق با واقع باشد، اسلامی شمرده شود وگرنه خیر. مسئلۀ اصلی این پژوهش تعیین مصداق برای فلسفۀ اسلامی از میان فلسفه‌های شناخته‌شدۀ موجود است. این پژوهش که در جمع‌آوری مطالب به شیوۀ اسنادی و در پردازش به شیوۀ تحلیلی و منطقی نگارش یافته است، به لوازم این دو دیدگاه و بررسی آنها می‌پردازد.
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1400ق). رسائل ابن‌سینا. قم: بیدار.
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1371ش). المباحثات، (تحقیق محسن بیدارفر)، قم: بیدار.
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1980م). عیون الحکمه، (مقدمه و تحقیق عبدالرحمن بدوی). بیروت: دار القلم.
- جمشیدی‌مهر، فردین؛ رحمتی، سید مهدی. (1402ش). «اخلاق فلسفی و اخلاق توحیدی از منظر علامه طباطبایی؛ بازخوانی مبانی و آثار تربیتی»، جستارهایی در فلسفه و کلام، 55(1)، 175-190. 22067/epk.2023.82190.1241 DOI:
- جوادی آملی، عبدالله. (1384ش). «چیستی فلسفۀ اسلامی». قبسات، 10(35)، 5-10.
- جوادی آملی، عبدالله. (1386ش). منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی. قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله. (1390ش). همتایی قرآن و اهل‌بیت(ع). قم: اسراء.
- خاکی قراملکی، محمدرضا. (1393ش). «ملاحظاتی انتقادی بر مبانی نظری علم دینی از منظر علامه جوادی آملی». کتاب نقد، 16(70-71)، 143-188.
- سهروردی، شهاب‌الدین یحیی. (1375ش). مجموعه مصنفات شیخ اشراق، (تصحیح هانری کربن، نجفقلی حبیبی، سید حسین نصر). تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- شهرزوری، شمس‌الدین محمد. (1383ش). رسائل الشجرة الإلهیّة فی علوم الحقایق الربانیّة، (تصحیح نجفقلی حبیبی). تهران: مؤسسۀ حکمت و فلسفۀ ایران.
- طباطبایی، سید محمدحسین، (1419ق). الرسائل التوحیدیه، بیروت: مؤسسة النعمان.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (1387ش). علی و فلسفۀ الهی، (گردآوری‌شدۀ هادی خسروشاهی). قم: بوستان کتاب.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (1428ق). مجموعة رسائل العلامة الطباطبایی، (تحقیق صباح ربیعی). قم: نشر باقیات.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- طباطبایی، سید محمدحسین، (1416ق). نهایة الحکمه. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
- فنایی اشکوری، محمد. (1393ش). «هستی و چیستی فلسفۀ اسلامی». (وبگاه‌نوشته)، در رهنامۀ پژوهش، (بازیابی‌شده از: https://B2n.ir/a29240).
- مقدم، غلامعلی. (1401ش). «بازنگری در تمایز فلسفۀ اسلامی و عرفان نظری به‌مثابۀ علم»، آموزه‌های فلسفۀ اسلامی، 17(30)، 255-277. DOI: 30513/ipd.2022.3231.1269
- میرداماد، محمدباقر بن محمد. (1403ق). التعلیقة علی کتاب الکافی، (تحقیق مهدی رجایی). قم: مطبعة الخیام.
- میرداماد، محمدباقر بن محمد. (1380ش). جذوات و مواقیت، (تصحیح علی اوجبی). تهران: میراث مکتوب.
- میرداماد، محمدباقر بن محمد. (1381-1385). مصنفات میرداماد، (به اهتمام عبدالله نورانی). تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
- جوادی آملی، مرتضی. (1393ش). «تبیین نظریۀ علم دینی حضرت آیت‌الله جوادی آملی»، کتاب نقد، 16(70-71)، 371-404.
)