نویسنده
استادیار، گروه فرهنگ و تمدن، دانشکدۀ معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع). تهران. ایران.
,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
در این مقاله تلاش شده است تا با روش فلسفی-تحلیلی به بازخوانی نوینی از اصل اصالت وجود به‌عنوان مهم‌ترین رکن حکمت متعالیه پرداخته شود. در این بازخوانی انتقادی نشان داده شده که طرح معمول از مسئلۀ اصالت وجود، با چالش‌ها و ناکارآمدی‌هایی در حوزۀ تصور و تصدیق این اصل مواجه است. از جمله، بدون توجه کامل به معنا و سابقۀ دوگانۀ معقول اولی و معقول ثانوی نمی‌توان تصور صحیحی از چالش میان اصالت وجود و اصالت ماهیت داشت. لذا در ابتدا نقش محوری این دوگانه در فهم مسئله و حل آن تشریح شده است. در گام بعدی، برای درک بهتر مدعای اصالت وجود در نگاهی نو، با تحلیل فلسفی مکاشفه‌ای که ملاصدرا را متفطن اصل اصالت وجود نمود، روشن نموده‌ایم که میان درک صحیح مدعای اصالت وجود با درک جایگاه هستی‌شناسانۀ «وجود منبسط»، رابطه‌ای تنگاتنگ وجود دارد و بدون توجه به این جایگاه، امکان تصور و تصدیق صحیح مدعای اصالت وجود امکان‌پذیر نیست. در گام بعدی نیز نسبت این تقریر نوین با سایر تقریرات از اصالت وجود و برخی لوازم آن مورد بررسی قرار گرفته و در پایان تلاش شده تا جایگاه نوینی برای ارائۀ این تقریر از اصالت وجود در سیر آموزشی مباحث فلسفی ارائه شود.
- ابن‌ترکه، صائن‌الدین. (1360ش).تمهید القواعد. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و آموزش عالى.
- ابن‌سینا. (1381ش). الإشارات والتنبیهات. قم: بوستان کتاب.
- ابن‌سینا. (1400ش). رسائل ابن‌سینا. قم: انتشارات بیدار.
- خمینی، سید روح‌الله. (1376ش). مصباح الهدایة إلی الخلافة والولایة، (مقدمه: سید جلال‌الدین آشتیانی). تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- آشتیانی، سید جلال‌الدین. (1376ش). هستی از منظر فلسفه و عرفان. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
- تهرانی، سید محمدحسین. (1427ق). توحید عینی و علمی. مشهد: نشر علامه طباطبایی.
- جامی، عبدالرحمن. (1370ش). نقد النصوص. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی.
- جامی، عبدالرحمن. (1370ش). نفحات الانس من حضرات القدس. تهران: اطلاعات.
- جوادی آملی، عبدالله. (1388ش). تسنیم. قم: اسراء.
- جیلی، عبدالکریم. (1418ق). الإنسان الکامل فی معرفة الأوائل والأواخر. بیروت: دار الکتب.
- حسن‌زاده آملى، حسن. (1378ش). ممد الهمم فی شرح فصوص الحکم. تهران: انتشارات وزارت ارشاد اسلامی.
- حسن‌زاده آملى، حسن. (1381ش). هزار و یک نکته. قم: بوستان کتاب.
- حسن‌زاده، رحیم. (1393ش). تحلیل علم خداوند به ذات خود. بررسی مقایسه‌ای دیدگاه ملاصدرا و جیلی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد (استاد راهنما: رضا اکبری). دانشگاه امام صادق(ع). تهران.
- خانی، ابراهیم؛ صادقی حسن‌آبادی، مجید؛ امامی‌جمعه، مهدی. (1397ش). بررسی منطق اسفار اربعۀ ملاصدرا و استفاده از آن برای ارائۀ الگویی فراگیر و نوین در تبیین مراحل اندیشۀ عقلانی. خردنامۀ صدرا، ش91. 55-74.
- خندان، سید علی‌اصغر. (۱۳۸۰ش). مغالطات. قم: بوستان کتاب.
- سبزواری، ملا هادی. (1376ش). رسائل حکیم سبزواری. تهران: اسوه.
- سهروردی، شیخ شهاب‌الدین. (1396ق). مجموعه مصنفات. تهران: انجمن حکمت و فلسفۀ ایران.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (1416ش). نهایة الحکمة. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (1387ش). اصول فلسفۀ رئالیسم. قم: بوستان کتاب.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (1417ق). المیزان. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (بی‌تا). بدایة الحکمة. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه.
- عبودیت، عبدالرسول. (1385ش). درآمدی به نظام حکمت صدرایی. تهران: سمت.
- فیاضی، غلامرضا. (1388ش). هستی و چیستی در مکتب صدرایی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- قـیصری، داود بـن مـحمود. (1375ش). شرح فصوص الحکم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- مصطفوى. سید حسن. (1360ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- مطهری. مرتضی. (1376ش). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
- مقدم. غلامعلی. (1402ش). بازنشانی موضع تشکیک نسبت به موضوع فلسفه. آموزه‌های فلسفۀ اسلامی، 18(32)، 255-278. https://doi.org/10.30513/ipd.2023.4813.1407
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (1368ش). الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة. تهران: مکتبة المصطفوی.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (1363ش). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسۀ تحقیقات فرهنگی.
- یزدان‌پناه، سید عطاء‌الله. (1389ش). حکمت اشراق. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- یزدان‌پناه، سید عطاء‌الله. (1393ش). مبانی و اصول عرفان نظری. قم: مؤسسۀ امام خمینی(ره).
- یزدان‌پناه، سید عطاء‌الله. (1395ش). فلسفۀ فلسفه: تأملاتی در فلسفۀ فلسفۀ اسلامی. قم: کتاب فردا.
)