نویسندگان
1
کارشناسی ارشد رشتۀ فلسفۀ اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
2
اســـتادیار ، گـــروه فلســـفۀ اســـلامی، دانشـــگاه علـــوم اســـلامی رضـــوی، مشـــهد، ایـــران.
3
اســتاد، گــروه علــوم قرآنــی و حدیــث، دانشــگاه علــوم اسـلـامی رضــوی، مشــهد، ایــران؛ اســتاد درس خــارج حــوزۀ علمیــۀ خراســان، مشــهد، ایــران.
,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
نحوۀ خلقت و مدیریت عالم از سوی خداوند متعال، از مسائلی است که فهم همۀ جهات آن برای انسان ممکن نیست. اما انسان می‌تواند با بهره‌گیری از عقل و به کمک احادیث اهل‌بیت(ع) به مقدار ظرفیت خویش، بخش عمده‌ای از این زوایای پنهان را درک کند، چنان‌که در برخی از احادیث دربارۀ خلقت و مدیریت جهان هستی و تقدیر موجودات، به نقل از امامین صادقین(ع) آمده است: «لاَ یَکُونُ شَیْءٌ فِی اَلْأَرْضِ وَ لاَ فِی اَلسَّمَاءِ إِلاَّ بِهَذِهِ اَلْخِصَالِ اَلسَّبْعِ بِمَشِیئَةٍ وَ إِرَادَةٍ وَ قَدَرٍ وَ قَضَاءٍ وَ إِذْنٍ وَ کِتَابٍ وَ أَجَلٍ فَمَنْ زَعَمَ أَنَّهُ یَقْدِرُ عَلَى نَقْضِ وَاحِدَةٍ فَقَدْ کَفَرَ». این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن بررسی سندی و دلالی حدیث مذکور، به تبیین مراتب هفتگانه و نسبت آن‌ها با یکدیگر می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد این مراتب در نظامی طولی قرار دارند و هیچ فعلی در عالم هستی خارج از این نظام محقق نمی‌شود. این حدیث با تأکید بر حاکمیت این نظام بر تمام افعال، دیدگاه تفویض معتزلی را که قائل به استقلال انسان در افعال خویش است، نفی می‌کند. فهم این نظام دقیق، علاوه بر تبیین نحوۀ خلقت و تدبیر عالم، جایگاه اختیار انسان را نیز در نظام هستی روشن می‌سازد.
- قرآن کریم
- ابن‌اثیر، مبارک بن محمد. (۱۳۶۷). النهایه فی غریب الحدیث و الاثر. قم: نشر اسماعیلیان.
- ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۴۱۶ق). الخصال. قم: موسسۀ نشر اسلامی.
- ابنسینا، حسین. (۱۳۷۱). الشفاء (الهیات). قم: انتشارات بیدار.
- ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (بی‌تا). لسان العرب. بیروت: دار الفکر.
- احسائی، احمد بن زین‌الدین. (۱۳۸۴). شرح العرشیه. بیروت: موسسۀ البلاغ.
- برقی، احمد بن محمد. (بی‌تا). المحاسن. قم: دار الکتب الاسلامیه.
- تفتازانی، مسعود بن عمر. (۱۴۱۲ق). شرح المقاصد. قم: الشریف الرضی.
- تهانوی، محمد اعلی بن علی. (۱۹۹۶). موسوعه کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم. بیروت: مکتبۀ لبنان ناشرون.
- جرجانی، علی بن محمد. (۱۳۷۰). التعریفات. تهران: ناصر خسرو.
- جرجانی، علی بن محمد. (بی‌تا). شرح المواقف. قم: الشریف الرضی.
- جوهری، اسماعیل بن حماد. (۱۴۰۴ق). الصحاح. بیروت: دار العلم للملایین.
- حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۰۲ق). رجال العلامه حلی. قم: الشریف الرضی.
- حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۱۳ق). کشف المراد. قم: موسسۀ نشر اسلامی.
- خویی، سید ابوالقاسم. (۱۴۱۷ق). الهدایه فی الاصول. قم: موسسۀ فرهنگی صاحب الامر.
- خویی، سید ابوالقاسم. (بی‌تا). مصباح الاصول. قم: مکتبۀ الداوری.
- دغیم، سمیح. (۲۰۰۴). موسوعه مصطلحات صدر الدین الشیرازی. بیروت: مکتبۀ لبنان ناشرون.
- دغیم، سمیح. (۲۰۰۶). الموسوعة الجامعة لمصطلحات الفکر العربی و الإسلامی. بیروت: مکتبۀ لبنان ناشرون.
- دلبری، سید علی. (۱۳۹۱). آشنایی با اصول علم رجال. مشهد: دانشگاه رضوی.
- دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۷۷). لغتنامه. تهران: دانشگاه تهران.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دار الشامیه.
- زبیدی، محمد بن محمد. (۱۴۱۴ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر.
- سبزواری، هادی. (۱۳۶۹). شرح المنظومه. تهران: نشر ناب.
- سجادی، جعفر. (۱۳۷۵). فرهنگ علوم فلسفی و کلامی. تهران: نشر امیرکبیر.
- شرتونی، سعید. (۱۳۷۳). اقرب الموارد فی فصح العربیه و الشوارد. تهران: دار الأسوة للطباعة و النشر.
- صدرالدین شیرازی، محمد. (۱۳۵۴). المبدأ و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفۀ ایران.
- صدرالدین شیرازی، محمد. (۱۳۶۰). اسرار الآیات. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفۀ ایران.
- صدرالدین شیرازی، محمد. (۱۳۶۸). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعه. قم: مکتبۀ المصطفوی.
- صدرالدین شیرازی، محمد. (۱۳۸۳). شرح اصول کافی. تهران: موسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- طباطبایی، محمد حسین. (۱۳۸۷). مجموعه رسائل. بیجا: بینا.
- طریحی، فخرالدین بن محمد. (۱۳۷۵). مجمع البحرین. تهران: مکتبۀ الرضویه.
- طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۰۴ق). اختیار معرفه الرجال. قم: موسسۀ آل البیت لاحیاء التراث.
- طوسی، محمد بن حسن. (۱۳۶۵). تهذیب الاحکام. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
- طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۲۰ق). فهرست متب الشیعه و اصولهم و اسماء المصنفین و اصحاب الاصول. قم: مکتبۀ المحقق طباطبایی.
- طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۲۷ق). رجال الطوسی. قم: موسسۀ نشر اسلامی.
- علوی عاملی، احمد بن زید العابدین. (۱۳۸۸). الحاشیه علی اصول الکافی. قم: موسسۀ دار الحدیث.
- عضدالدین ایجی. (بی‌تا). المواقف فی علم الکلام. بیجا: بینا.
- فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۴۰۹ق). العین. قم: موسسۀ دار الهجره.
- فیروزآبادی، محمد بن یعقوب. (۱۴۱۵ق). القاموس المحیط. بیروت: دار الکتب العلمیه.
- فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. (۱۴۰۶ق). الوافی. اصفهان: مکتبۀ الامام امیرالمومنین علی(ع) العامه.
- قزوینی، خلیل بن غازی. (۱۳۸۸). صافی در شرح کافی. قم: موسسۀ علمی فرهنگی دار الحدیث.
- قمی، قاضی سعید. (۱۴۱۵ق). شرح توحید صدوق. تهران: وزارت ارشاد اسلامی.
- کربلایی، جواد. (بی‌تا). الأنوار الساطعة فى شرح الزیارة الجامعة. قم: دار الحدیث.
- کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳۶۳). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
- مجذوب تبریزی، محمد بن محمدرضا. (۱۳۸۷). الهدایا للشیعه ائمه الهدی. قم: موسسۀ علمی فرهنگی دار الحدیث.
- مجلسی، محمدتقی. (۱۴۰۶ق). روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه. ایران: بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور.
- مجلسی، محمدباقر. (۱۳۶۳). مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
- مطهری، مرتضی. (۱۳۷۶). مجموعه آثار استاد شهید مطهری. تهران: صدرا.
- میرداماد، محمدباقر بن محمد. (۱۴۰۳ق). التعلیقه علی کتاب الوافی. قم: مطبعۀ الخیام.
- نجاشی، احمد بن علی. (۱۳۶۵). رجال النجاشی. قم: موسسۀ نشر اسلامی.
- نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد. (۱۴۰۵ق). تلخیص المحصل. بیروت: دار الأضواء.
- نواب لاهیجی، محمدباقر. (بی‌تا). نهج البلاغه (شرح نواب لاهیجی). تهران: نشر کتابچی.
)