,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
مبحث عقل در کتاب العلل در باب‌های مختلفی مطرح شده است. در این نوشتار برآنیم جایگاه معرفت‌شناسانۀ عقل را بررسی کنیم که آیا عقل علاوه‌بر این‌که اولین مخلوق و اولین معلول است، در نفس انسانی به‌عنوان نفس ناطقه وجود دارد؟ جایگاه معرفت‌شناسی عقل در کتاب العلل چگونه است؟ با روشن شدن این پرسش‌ها می‌توان وظیفۀ عقل را نیز بررسی کرد. در این نوشتار با روش توصیفی- تحلیلی مبتنی بر باب‌های مختلفی از شرح توماس آکوئینی بر کتاب العلل، به این یافته‌ها دست یافتم که کتاب‌العلل از بحث دربارۀ نفس ناطقۀ انسان غافل بوده، اما بر حسب طبیعت و ذات خود عقل، وظیفۀ عقل اندیشیدن و شناخت است؛ و به‌عنوان دومین مرتبۀ وجودی و اولین معلول، عقلی الهی، وظیفۀ آن تدبیر است. متعلقات عقل، امور بالاتر و پایین‌تر، و شناخت عقول و اشیای ازلی و نیز شناخت خود عقل است.
- افرودیسی، اسکندر. (۱۳۶۷). ترجمۀ رساله الاسکندر افرودیسی فی العقل علی رأی ارسطوطالیس و تحقیق پیرامون تأثیر آن در فلاسفه اسلامی. (منوچهر پزشک، مترجم و محقق؛ شرف‌الدین خراسانی، مطابقت ترجمۀ فارسی از عربی با متن اصلی یونانی). بی‌جا: بی‌نا.
- افرودیسی، اسکندر. (۱۹۸۶). مقاله الاسکندر الأفرودیسی فی العقل علی رأی ارسطوطالیس. در عبدالرحمن بدوی (محقق). شروح علی ارسطو: مفقوده فی الیونانیه و رسائل أخری. بیروت: دارالمشرق.
- افلاطون. (۱۳۸۰). مجموعه آثار. (محمدحسن لطفی، مترجم). تهران: خوارزمی.
- ارسطو. (۱۳۷۸). دربارۀ نفس. (علیمراد داوودی، مترجم). تهران: حکمت.
- ارسطو. (۱۹۸۰). کتاب‌النفس و یلیه الآراء الطبیعیه والحاس والمحسوس والنبات. (نیکولای دمشقی، شارح؛ اسحاق بن حنین، قسطابن لوقا، ثابت‌بن‌قره، مترجمان؛ عبدالرحمن بدوی، محقق). بیروت: دارقلم.
- بدوی، عبدالرحمن. (۱۹۷۷). الایضاح فی الخیر المحض لأرسطوطالیس، الأفلاطونیه المحدثه عندالعرب. کویت: وکالت المطبوعات.
- بدوی، عبدالرحمن. (۱۹۸۶). شروح علی ارسطو: مفقوده فی الیونانیه و رسائل أخری. بیروت: دارالمشرق.
- داودی، علیمراد. (۱۳۴۹). عقل در حکمت مشاء، از ارسطو تا ابن‌سینا. تهران: دهخدا.
- فلوطین. (۱۳۶۶). دورۀ آثار فلوطین. (محمدحسن لطفی، مترجم). تهران: انتشارات خوارزمی.
- فلوطین. (۱۴۱۳ق). اثولوجیا افلوطین عندالعرب (چاپ سوم). (عبدالرحمن بدوی، محقق). قم: انتشارات بیدار.
- کاپلستون، فردریک. (۱۳۸۰). تاریخ فلسفه: یونان و روم (چاپ ۴، ج. ۱). تهران: سروش.
- Aquinas, T. (1996). Commentary on the Book of Causes (Super Librum De Causis Expositio). (Vincent A. Guagliardo, Charles R. Hess, & Richard C. Taylor, Trans. & Annot.). Washington, D. C: The Catholic University of America Press.
- Aquinas, T. (1997). On Being and Essence (DE ENTE ET ESSENTIA). (Robert T. Miller, Trans.). Retrieved from Abika.com
- Bertolacci, A. (2012). A hidden hapax legomenon in Avicenna’s metaphysics: Considerations on the use of Anniyya and Ayyiyya in the Ilahiyyat of the Kitab al-Sifa. (pp. 289-309). Leiden: Brill. https://doi.org/10.1163/9789004235083_015
- Bertolacci, A. (2022). God`s Existence and Essence: The Liber de causis and School Discussions in the Metaphysics of Avicenna. In D. Calma (Ed.), Reading Proclus and the Book of Causes, Volume 3 (pp. 251-280). Leiden; Boston: Brill. https://doi.org/10.1163/9789004501331_012
- Brand, D. J. (1984). The Book of Causes. Milwaukee, WI: Marquette University Press.
- Calma, D. (2022). Reading Proclus and the Book of Causes, Volume 3. Leiden; Boston: Brill.
- Correia, M. (2018). Themistuis on the Human Intellect. In (pp. 241). Springer International Publishing AG. https://doi.org/10.1007/978-3-319-78547-9_12
- Cory, T. S. (2013). The Liber de Causis, Avicenna and Aquinas’s turn to Phantasms. Topicos, Revista de Filosofia, (45), 129-162.
- Costa, C. D. (2000). Avicenna and the Liber de Causis: a Contribution to the Dossier. Revista Espanola de Filosofia medieval, (7), 95-114.
- Gui, L. (2023). Being and Essence of Creation in Liber de Csusis and Aquinas’s Reception. Religions, 14(1407). https://doi.org/10.3390/rel14111407
- Krause, K. (2022). From Content to Method: The Liber de Causis in Albert the Great. In D. Calma (Ed.), Reading Proclus and the Book of Causes, Volume 3 (pp. 180-208). Leiden; Boston: Brill.
- Malgieri, M. E. (2022). Citing Book of Causes, IV: Henry of Ghent and His Guestions on the Metaphysics. In D. Calma (Ed.), Reading Proclus and the Book of Causes, Volume 3 (pp. 209-240). Leiden; Boston: Brill.
- (1971). The Elements of Theology (2nd ed.). (E. R. Dodds, Ed.). Oxford: Clarendon Press.
- Strauss, D. (2014). Hylozoism and hylomorphism: a lasting legacy of Greek philosophy. Phronimon, 15(1), 32–45. https://doi.org/10.25159/2413-3086/2211
- Taylor, R. C. (1979). ST. Thomas and the Liber de causis on the Hlyomorphic Composition of Separate Substances. Mediaeval Studies, 41, 506-513. https://doi.org/10.1484/J.MS.2.306252
- Taylor, R. C. (2021). Contextualizing the Kalam fi mahd al-khair/ Liber de Causis. In D. Calma (Ed.), Reading Proclus and the Book of Causes, Volume 2 (pp. 211-232). Leiden; Boston: Brill.
- Witt, R. E. (1931). The Plotinian Logos and its Stoic Basis. The Classical Quarterly, 25(2), 103-111. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/637007
)