نوع مقاله : ترویجی

نویسنده

• محمدجواد جعفری‌زاده

دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

چکیده

زبان شعر به‌دلیل ظرفیت‌های بی‌مانند خود در انتقال مفاهیم عمیق در بیانی موجز و دلنشین، از دیرباز قالبی شیوا برای بازتاب مضامین ژرف حِکمی بوده است. دیوان اشعار علامه حسن‌زاده آملی، به‌عنوان نمونۀ بارزی از این پیوند، جلوه‌گاهِ تلفیق هنرمندانۀ حکمت و ادب است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، تجلی مبانی حکمت متعالیه در غزلیات علامه حسن‌زاده را مورد بازخوانی قرار می‌دهد. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که مبانی حکمی ارزنده‌ای همچون «وحدت حقیقت وجود و کثرت شئون وجود، سریان عشق در هستی، سریان علم و حیات در هستی، نظم و اتقان و احسنیت نظام هستی، اتحاد عالم و معلوم، رابطۀ نفس و بدن، و تأثیر ملکات در ایجاد صور برزخی» به زیبایی در غزلیات علامه بازتاب یافته است. در نهایت، این نوشتار گواهی می‌دهد که غزلیات علامه حسن‌زاده، جلوه‌ای بارز از بینش حکمی و ذوق ادبی ایشان، و به‌منزلۀ پلی استوار میان حکمت متعالیه و ادبیات به شمار می‌آید؛ و نیز به ظرفیت فراوان زبان شعر برای بیان متعالی‌ترین مفاهیم فلسفی در قالبی مانا و تأثیرگذار تأکید می‌ورزد.

کلیدواژه‌ها

• شعر
• شعر و فلسفه
• حسن‌زاده آملی
• ملاصدرا
• حکمت متعالیه

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

The Manifestation of the Fundamentals of the Transcendent Theosophy in the Lyric Poems of ʿAllāmah Ḥasan-zādah Āmulī

نویسنده [English]

• Mohammad Javad Jaʿfarī-zādeh

Ph.D. Student in Transcendent Theosophy, Department of Islamic Wisdom, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran

چکیده [English]

Poetic language, owing to its unparalleled capacity for conveying profound concepts in a concise and pleasing expression, has long served as an eloquent medium for reflecting deep philosophical themes. The poetry collection (Dīvān) of ʿAllāmah Ḥasan-zādah Āmulī stands as a prominent example of this synthesis, manifesting the artistic integration of philosophy and literature. Employing a descriptive-analytical method and utilizing library-based resources, this research examines the manifestation of the principles of Transcendent Theosophy (al-Ḥikmah al-Mutaʿāliyah) in the lyric poems (Ghazaliyyāt) of ʿAllāmah Ḥasan-zādah. The findings indicate that valuable philosophical principles such as the unity of the reality of existence and the multiplicity of its modes of manifestation, the pervasion of love in existence, the pervasion of knowledge and life in existence, the order, perfection, and optimality of the cosmic system, the union of the knower and the known (Ittiḥād al-ʿāqil wa al-Maʿqūl), the relationship between the soul and the body, and the influence of character traits (Malakāt) on the formation of imaginal (Barzakhī) forms are beautifully reflected in ʿAllāmah’s lyric poems. Ultimately, this article attests that the lyric poems of ʿAllāmah Ḥasan-zādah represent a vivid manifestation of his philosophical insight and literary taste, serving as a sturdy bridge between Transcendent Theosophy and literature. It also emphasizes the great capacity of poetic language for expressing the most sublime philosophical concepts in an enduring and influential form.

کلیدواژه‌ها [English]

• Poetry
• Philosophy
• Ḥasan-zādah Āmulī
• Mullā Ṣadrā
• Transcendent Theosophy (al-Ḥikmah al-Mutaʿāliyah)