علمی پژوهشی
بازخوانی انتقادی استعارۀ مفهومی «قفس» به‌‎مثابۀ بدن با نگاهی به بیت دهم قصیدۀ عینیه
بازخوانی انتقادی استعارۀ مفهومی «قفس» به‌‎مثابۀ بدن با نگاهی به بیت دهم قصیدۀ عینیه

اسماء اسحاقی‌نسب؛ عین‌الله خادمی؛ عبدالله صلواتی

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، صفحه 7-40

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.7591.1661

چکیده
  این پژوهش به بازخوانی انتقادی استعارۀ مفهومی «قفس» در بیت دهم قصیدۀ عینیه ابن‏‌سینا می‌پردازد. با وجود اجماع گسترده مفسران بر تفسیر «قفس» به‌مثابۀ بدن مادی، این تفسیر با جایگاه دوگانۀ ...  بیشتر
علمی پژوهشی
نقد قابلیت ادراک در هوش مصنوعی (AI) بر اساس نظریۀ اتحاد عالم و معلوم در حکمت متعالیه
نقد قابلیت ادراک در هوش مصنوعی (AI) بر اساس نظریۀ اتحاد عالم و معلوم در حکمت متعالیه

علی صغیری؛ مهدی افچنگی؛ ابراهیم باغشنی

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، صفحه 41-72

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.7009.1617

چکیده
  مسئلۀ قابلیت ادراک در هوش مصنوعی (AI) یکی از چالش‌های بنیادین در تقاطع فلسفۀ ذهن و فنّاوری شناختی نوین است. این مقاله در پی نقد مبنای علم در سامانه‌های هوش مصنوعی بر پایۀ نظریۀ اتحاد عالم و معلوم در حکمت ...  بیشتر
علمی پژوهشی
تأملات علّامه ملاعبدالله یزدی در مسئلۀ تشکیک
تأملات علّامه ملاعبدالله یزدی در مسئلۀ تشکیک

محمدجعفر جامه‌بزرگی

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، صفحه 73-100

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.7515.1650

چکیده
  مسئلۀ «تشکیک» از بنیادی‌ترین مباحث فلسفۀ اسلامی است که نقش تعیین‌کننده‌ای در تکوین حکمت متعالیه و گذار از اصالت ماهیت به اصالت وجود داشته است. این مفهوم در مدرسۀ شیراز و در میان فیلسوفانی چون ...  بیشتر
علمی پژوهشی
گونه‌شناسی بدبینی اعتقادی حسن بصری و بررسی لوازم اجتماعی و سیاسی آن
گونه‌شناسی بدبینی اعتقادی حسن بصری و بررسی لوازم اجتماعی و سیاسی آن

فردین جمشیدی‌مهر؛ عارف دانیالی

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، صفحه 101-126

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.7533.1654

چکیده
  حسن بصری را می‌توان یکی از اولین متفکران بدبین در جهان اسلام معرفی کرد. بدبینی حسن بصری مربوط به ارتباط انسان با دنیا و در نتیجه، سعادت یا شقاوت ابدی است. از منظر او انسان سرنوشتی جز شقاوت ندارد، مگر اندک ...  بیشتر
علمی پژوهشی
مقایسۀ تطبیقی مفهوم عشق در فلسفۀ ابن‌سینا و شوپنهاور؛ از خیرمحوری تا ارادۀ معطوف به بقا
مقایسۀ تطبیقی مفهوم عشق در فلسفۀ ابن‌سینا و شوپنهاور؛ از خیرمحوری تا ارادۀ معطوف به بقا

احسان زهره‌وند؛ غلامحسین خدری

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، صفحه 127-156

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.7513.1651

چکیده
  این پژوهش با روش تحلیلی‎-‎تطبیقی، مفهوم عشق را در دیدگاه‌های ابن‌سینا و شوپنهاور بررسی می‏کند. ابن‌سینا عشق را از سه منظر طبی (بیماری وسواس‌گونه شبیه مالیخولیا)، فلسفی (عامل بقای موجودات)، و عرفانی ...  بیشتر
علمی پژوهشی
تحلیل تطبیقی دال و مدلول؛ از قرارداد سوسور تا دیفرانس دریدا و نظریۀ وحدت در کثرت حکمت متعالیه صدرایی
تحلیل تطبیقی دال و مدلول؛ از قرارداد سوسور تا دیفرانس دریدا و نظریۀ وحدت در کثرت حکمت متعالیه صدرایی

منصوره دعاگو؛ رجاء ابوعلی

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، صفحه 157-190

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.7280.1638

چکیده
  مسئلۀ معنا و نسبت آن با صورت‌های بیانی، از دیرباز در کانون مباحث فلسفی و زبان‌شناختی قرار داشته است. زبان‌شناسان تاکنون از منظر فلسفۀ غرب به بررسی زبان و مسائل زبانی پرداخته‌اند؛ اما تاکنون از منظر ...  بیشتر
علمی پژوهشی
تحلیل انتقادی نظریۀ سارتر دربارۀ فطرت و تبیین دیدگاه قرآنی
تحلیل انتقادی نظریۀ سارتر دربارۀ فطرت و تبیین دیدگاه قرآنی

الهام اوستادی؛ حامد شریعتی نیاسر؛ سید محمدتقی شاکری

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، صفحه 191-224

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.7583.1659

چکیده
  مسئلۀ سرشت انسان یکی از بنیادی‌ترین مباحث در حوزۀ انسان‌شناسی و علوم انسانی است. ژان پل سارتر، در چارچوب اگزیستانسیالیسم الحادی، هرگونه ماهیت ثابت برای انسان را نفی و بر خودآفرینی و اختیار مطلق انسان ...  بیشتر
علمی پژوهشی
بررسی امکان‌پذیری چیستی‌شناسی خداوند با تأکید بر روایات
بررسی امکان‌پذیری چیستی‌شناسی خداوند با تأکید بر روایات

نرجس ابراری؛ ابوالقاسم عاصی مذنب؛ سید حمید شمع‌ریزی

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، صفحه 225-259

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.7468.1652

چکیده
  این پژوهش به‌منظور بررسی امکان شناخت چیستی خداوند با تأکید بر روایات انجام شده است. شناخت و معرفت به ذات حق از جهت هستی، قابل دست‏یابی است و با براهین متعدد قابل اثبات است؛ اما شناخت چیستی ازآن‎جهت ...  بیشتر
علمی پژوهشی
ارزیابی انتقادات غلامرضا فیاضی نسبت به براهین تجرد نفس ناطقۀ ابن‌سینا
ارزیابی انتقادات غلامرضا فیاضی نسبت به براهین تجرد نفس ناطقۀ ابن‌سینا

محمود صیدی؛ محمدرضا فرهمندکیا

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، صفحه 261-284

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.7488.1647

چکیده
  در فلسفۀ اسلامی، بحث تجرد نفس یکی از بنیادی‌ترین و پیچیده‌ترین مباحث مربوط به انسان‌شناسی فلسفی به شمار می‌آید که همواره مورد اهتمام فیلسوفان مسلمان بوده است. فلاسفه‌ای همچون ابن‌سینا، با استناد ...  بیشتر
علمی پژوهشی
مصدریت یا مظهریت؛ واکاوی رابطۀ نفس با صور علمیه از صدرالمتألهین تا علامه طباطبایی
مصدریت یا مظهریت؛ واکاوی رابطۀ نفس با صور علمیه از صدرالمتألهین تا علامه طباطبایی

باقر نوید

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، صفحه 285-310

https://doi.org/10.30513/ipd.2026.7328.1635

چکیده
  رابطۀ نفس با صور علمیه و تحلیل آن در حکمت اسلامی سابقه‌ای دیرینه دارد. این پژوهش درصدد بررسی نقش نفس در رابطه با صور علمیه در حکمت اسلامی، با تمرکز بر دیدگاه صدرالمتألهین و علامه طباطبایی است. روش این ...  بیشتر
ترویجی
تجلی مبانی حکمت متعالیه در غزلیات علامه حسن‌زاده آملی
تجلی مبانی حکمت متعالیه در غزلیات علامه حسن‌زاده آملی

محمدجواد جعفری‌زاده

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، صفحه 311-340

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.7477.1646

چکیده
  زبان شعر به‌دلیل ظرفیت‌های بی‌مانند خود در انتقال مفاهیم عمیق در بیانی موجز و دلنشین، از دیرباز قالبی شیوا برای بازتاب مضامین ژرف حِکمی بوده است. دیوان اشعار علامه حسن‌زاده آملی، به‌عنوان نمونۀ بارزی ...  بیشتر
ترویجی
بررسی نقش اعمال اختیاری در حرکت جوهری نفس با تأکید بر دیدگاه ملاصدرا
بررسی نقش اعمال اختیاری در حرکت جوهری نفس با تأکید بر دیدگاه ملاصدرا

علی‌نجات رایزن؛ محمد کرمی

دوره 20، شماره 36 ، تیر 1404، صفحه 341-368

https://doi.org/10.30513/ipd.2025.7494.1648

چکیده
  با توجه به اهمیت حرکت جوهری و تحول ذاتی نفس در فلسفۀ ملاصدرا، این پژوهش به بررسی ارتباط میان اعمال اختیاری انسان و حرکت جوهری نفس می‌پردازد. هدف اصلی، بررسی نقش اراده و اعمال اختیاری انسان در جهت‌دهی ...  بیشتر