نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

• رامین گلمکانی ¹
• سید علی دلبری ²
• محمود مقدس شرق ³

¹ نویسندۀ مسئول، استادیار، گروه فلسفه، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

² استاد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

³ طلبه سطح 4، رشته فلسفه، مدرسه علمیه نواب، مشهد، ایران

چکیده

در میان روایات، احادیثی با شهرت فراوان و مضامین عمیق کلامی، فلسفی و عرفانی وجود دارد که با اندکی اختلاف در واژگان، در منابع مختلف روایی، کلامی، عرفانی و حتی فقهی نقل شده و همواره محل تأمل و بحث بوده‌اند. از جمله حدیث قدسی معروفی که می فرماید: «در هیچ یک از افعال خود تردید نکرده‌ام، مگر در قبض روح و وفات مؤمن؛ چرا که او مرگ را ناخوش می‌دارد و من نیز رنج و ناخوشی به او را نمی‌پسندم». این حدیث، هم به صورت مستقل و هم در ضمن حدیث مشهور «قرب نوافل» و «قرب فرائض» و نیز در برخی ادعیه نقل شده است. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی تطبیقی دیدگاه محدثان، فقیهان، متکلمان، فلاسفه و عرفا در تفسیر معنای «تردّد الهی» در این روایت است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، به اعتبارسنجی سندی و دلالی حدیث پرداخته و آرای مختلف را بررسی کرده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که با حفظ ظواهر الفاظ حدیث و با بهره‌گیری از مبانی فلسفی و عرفانی، می‌توان تفسیری معقول از این روایت به دست داد که با دیدگاه محدثان و فقها نیز در تعارض نیست.

کلیدواژه‌ها

• تردد الهی
• وفات مؤمن
• قبض روح
• کراهت مرگ
• شر بالعرض
• خیر بالذات
• بدا

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

An analysis of doubt in the narrative "I did not doubt that which I am the subject of..." with an emphasis on philosophical and mystical foundations

نویسندگان [English]

• Ramin Golmakani ¹
• sayyed Ali Delbari ²
• mahmoud moqaddas sharq ³

¹

² Professor, Department of Philosophy, Razavi University of Islamic Sciences

³ Level 4 student, Philosophy Department, Navvab Seminary, Mashhad

چکیده [English]

Among the narrations, there are many famous hadiths attributed to the Ahl al-Bayt (a.s.) with slight differences in vocabulary and theological, philosophical and mystical themes in narrational, theological, philosophical and mystical books and even jurisprudence that are worth pondering and need to be examined in terms of meaning; among them is this sacred hadith that says, "I have not hesitated or doubted in anything that I am the subject of, except in the death of a believer, for he does not like death and I do not like anything bad to happen to him." This hadith has been mentioned both independently and in conjunction with the famous hadith of the nearness of optional and obligatory works of supererogation, and is also mentioned in conjunction with some supplications. Now, the question is, what is meant by God's doubt? What interpretation have the scholars of hadith, jurists, theologians, philosophers and mystics presented? What is the collective meaning of these different interpretations? This research uses a descriptive-analytical method to validate the hadith and examine the sayings and perceptions, and shows that it is possible to present a reasonable interpretation of it by preserving the appearances of the words and using philosophical and mystical foundations.

کلیدواژه‌ها [English]

• God'؛ s doubt
• death of a believer
• taking of the soul
• aversion to death
• accidental evil
• inherent good
• alteration