نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

• الهام اوستادی ¹
• حامد شریعتی نیاسر ²
• سید محمدتقی شاکری ³

¹ دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران.

² استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ قرآن و حدیث، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران.

³ استادیار، گروه فلسفه و عرفان اسلامی، دانشکدۀ ادیان و معارف اسلامی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

مسئلۀ سرشت انسان یکی از بنیادی‌ترین مباحث در حوزۀ انسان‌شناسی و علوم انسانی است. ژان پل سارتر، در چارچوب اگزیستانسیالیسم الحادی، هرگونه ماهیت ثابت برای انسان را نفی و بر خودآفرینی و اختیار مطلق انسان تأکید می‌ورزد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل عقلانی و نقد دیدگاه سارتر دربارۀ «انکار سرشت انسانی» و تبیین پیامدهای آن بر اساس مبانی انسان‌شناسی اسلامی است. این تحقیق با روش توصیفی‎-‎تحلیلی و گردآوری کتابخانه‌ای داده‌ها به بررسی چالش‌های این رویکرد در حوزه‌های معرفت‌شناسی، اخلاق و هستی‌شناسی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که انکار سرشت انسان، با مبانی انسان‌شناسی اسلامی در تضاد است و با واقعیت‌های روان‏شناختی و جامعه‌شناختی ناسازگار است و با چالش‌های جدی در حوزه‌های معرفت‌شناسی، اخلاق، انسان‌شناسی و هستی‌شناسی مواجه است. همچنین نفی سرشت انسانی پیامدهای منفی همچون پوچ‌گرایی، اضطراب وجودی و نسبی‌گرایی اخلاقی را در پی خواهد داشت و منجر به تقلیل کمال انسانی و نادیده گرفتن ابعاد معنوی وجود انسان خواهد شد. در مقابل، انسان‌شناسی اسلامی با تکیه بر مفهوم «فطرت»، ضمن صیانت از آزادی انسان، چارچوبی غایتمند برای تبیین گرایش‌های ذاتی بشر ارائه می‌دهد که مانع بحران معنا و نسبی‌گرایی اخلاقی شده و زمینه‌ای برای بومی‌سازی علوم انسانی فراهم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

• قرآن
• انسان‌شناسی
• اگزیستانسیالیسم
• سارتر
• فطرت
• سرشت
• وجودگرایی

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

A Critical Analysis of Sartre’s Theory of Human Nature and an Explanation of the Qur’anic Perspective

نویسندگان [English]

• Elham Ostadi ¹
• Hamed Shariati Niyasar ²
• Seyed Mohammad Taghi Shakeri ³

¹ PhD Candidate, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Quran and Hadith, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran

² Assistant Professor, Department of Quran and Hadith, Faculty of Quran and Hadith, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran

³ Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Mysticism, Faculty of Religions and Islamic Teachings, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran

چکیده [English]

The question of human nature constitutes one of the most fundamental topics in anthropology and the humanities. Jean-Paul Sartre, within the framework of atheistic existentialism, denies any fixed essence for the human being and emphasizes human self-creation and absolute free will. The present research aims to provide a rational analysis and critique of Sartre’s view concerning the “denial of human nature” and to explain its consequences based on the principles of Islamic anthropology. Employing a descriptive-analytical method and library-based data collection, this study examines the challenges of this approach in the domains of epistemology, ethics, and ontology. The findings indicate that the denial of human nature conflicts with the foundations of Islamic anthropology, is incompatible with psychological and sociological realities, and faces serious challenges in the fields of epistemology, ethics, anthropology, and ontology. Furthermore, the negation of human nature entails negative consequences such as nihilism, existential anxiety, and moral relativism, leading to the reduction of human perfection and the neglect of the spiritual dimensions of human existence. In contrast, Islamic anthropology, relying on the concept of Fiṭrah (primordial nature), while safeguarding human freedom, provides a teleological framework for explaining innate human tendencies that prevents the crisis of meaning and moral relativism, and offers a foundation for the indigenization of the human sciences.

کلیدواژه‌ها [English]

• Qurʾān
• Anthropology
• Sartre
• Fiṭrah (Primordial Nature)
• Human Nature
• Existentialism