نویسندگان
1
دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران.
2
استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ قرآن و حدیث، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران.
3
استادیار، گروه فلسفه و عرفان اسلامی، دانشکدۀ ادیان و معارف اسلامی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران.
,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
مسئلۀ سرشت انسان یکی از بنیادی‌ترین مباحث در حوزۀ انسان‌شناسی و علوم انسانی است. ژان پل سارتر، در چارچوب اگزیستانسیالیسم الحادی، هرگونه ماهیت ثابت برای انسان را نفی و بر خودآفرینی و اختیار مطلق انسان تأکید می‌ورزد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل عقلانی و نقد دیدگاه سارتر دربارۀ «انکار سرشت انسانی» و تبیین پیامدهای آن بر اساس مبانی انسان‌شناسی اسلامی است. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و گردآوری کتابخانه‌ای داده‌ها به بررسی چالش‌های این رویکرد در حوزه‌های معرفت‌شناسی، اخلاق و هستی‌شناسی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که انکار سرشت انسان، با مبانی انسان‌شناسی اسلامی در تضاد است و با واقعیت‌های روانشناختی و جامعه‌شناختی ناسازگار است و با چالش‌های جدی در حوزه‌های معرفت‌شناسی، اخلاق، انسان‌شناسی و هستی‌شناسی مواجه است. همچنین نفی سرشت انسانی پیامدهای منفی همچون پوچ‌گرایی، اضطراب وجودی و نسبی‌گرایی اخلاقی را در پی خواهد داشت و منجر به تقلیل کمال انسانی و نادیده گرفتن ابعاد معنوی وجود انسان خواهد شد. در مقابل، انسان‌شناسی اسلامی با تکیه بر مفهوم «فطرت»، ضمن صیانت از آزادی انسان، چارچوبی غایتمند برای تبیین گرایش‌های ذاتی بشر ارائه می‌دهد که مانع بحران معنا و نسبی‌گرایی اخلاقی شده و زمینه‌ای برای بومی‌سازی علوم انسانی فراهم می‌سازد.
- قرآن کریم
- آیت‌اللهی، حمیدرضا. (۱۳۸۶). جستارهایی در فلسفه و دین‌پژوهی تطبیقی. قم: نشر طه.
- اکبریان، رضا و مقدم، غلامعلی. (۱۳۹۲). ادراک فطری از دیدگاه علامه طباطبایی (ره). آموزه‌های فلسفۀ اسلامی. صص. ۷۹-۹۸، (۱۳)۸.
- حلبی، علی‌اصغر. (1376). انسان در اسلام و مکاتب غربی. تهران: اساطیر.
- خجسته، فرامرز و جعفر فسائی. (1394). چوبک و اندیشۀ وجودی: تحلیل داستان انتری که لوتی‌اش مرده بود در پرتو فلسفۀ اگزیستانسیالیسم. ادب‌پژوهی، ش. 34، صص. 179-205.
- رجبی، سید محمد. (۱۳۷۷). انسان‌شناسی فلسفی. تهران: سمت.
- سارتر، ژان پل. (۱۳۶۱). اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر. ترجمۀ مصطفی رحیمی. تهران: نیلوفر.
- سارتر، ژان پل. (۱۳۶۵). تهوع. ترجمۀ امیرجلال‌الدین اعلم. تهران: نیلوفر.
- سارتر، ژان پل. (۱۳۸۵). کار از کار گذشت. ترجمۀ حسین کسماعی. تهران: پژوهش و دادار.
- شهرآیینی، مصطفی. (۱۳۹۰). «وجود برای دیگران از دیدگاه سارتر»، پژوهش‌های فلسفی، شماره ۹، صص ۲۵-۴۲.
- علوی‌تبار، هدایت. (۱۳۸۶). «سارتر و میل انسان به خدا شدن»، نامه مفید، شماره ۶۲، صص ۱-۲۵.
- کاپلستون، فردریک. (۱۳۸۸). تاریخ فلسفه: از میندوبرن تا سارتر (ج۹)، ترجمۀ عبدالحسین آذرنگ و سید محمود ثانی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- گوتن، کامبیز. (۱۳۸۵). جریان‌های اصلی اندیشه غربی (ج۲)، تألیف فرانکلین لوفان باومر. تهران: انتشارات حکمت.
- مطهری، مرتضی. (۱۳۷۰). فطرت. تهران: انتشارات صدرا.
- مطهری، مرتضی. (۱۳۹۱). مجموعه آثار (ج۲۲). تهران: انتشارات صدرا.
- ملکیان، مصطفی. (۱۳۷۷). تاریخ فلسفۀ غرب (ج۴). تهران: دفتر همکاری حوزه و دانشگاه.
- مصلح، علی‌اصغر. (۱۳۸۴). تقریری از فلسفه‌های اگزیستانس. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- میرعابدینی، حسن. (۱۳۸۰). صد سال داستان‌نویسی در ایران (ج۲). تهران: نشر چشمه.
- واعظی، احمد. (۱۳۷۷). انسان از دیدگاه اسلام. تهران: سمت.
- وال، ژان و روژه ورنو. (1387). نگاهی به پدیدارشناسی و فلسفه‌های هست بودن، (ترجمه یحیی مهدوی). تهران: خوارزمی.
- Routledge Encyclopedia of Philosophy .(1998). Existentialism. Version 1. 0. London & New York: Routledge.
)