,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
معنای زندگی یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های فلسفی و روان‌شناختی است که به هدف، ارزش و کارکرد زندگی انسان اشاره دارد و نقش محوری در رشد معنوی و روانی فرد ایفا می‌کند. در این مطالعه، مبانی و مؤلفه‌های معنای زندگی در اندیشۀ ویکتور فرانکل بر اساس اندیشۀ ملاصدرا تحلیل و بررسی می‌شود. سپس با مبانی حکمت متعالیه و با استفاده از روش تحقیق تطبیقی، تحلیل انتقادی می‌گردد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که تفاوت‌های بنیادینی در هر دو دستگاه فکری نسبت به ماهیت هدف زندگی، مبنای فلسفی، معیار ارزش و کارکرد زندگی وجود دارد . ملاصدرا با تأکید بر اصالت وجود، حرکت جوهری و سلسله مراتب هستی، هدف زندگی را ذاتی و غایت‌گرا می‌داند و ارزش و کارکرد زندگی را در تجرد نفس و حرکت به‌سوی قرب الهی می‌بیند. فرانکل هدف زندگی را تابع انتخاب و مسئولیت فرد معرفی می‌کند و ارزش و کارکرد آن را در تحقق معنا، تاب‌آوری و ارتقای معنوی فرد قرار می‌دهد. این مطالعه نشان می‌دهد که از منظر فلسفه و هستی‌شناسی، دیدگاه ملاصدرا جامع‌تر و توانمندتر در ارائۀ تحلیل عمیق از معنای زندگی است، درحالی‌که نظریۀ فرانکل بیشتر جنبۀ روان‌شناختی و کاربردی دارد و بر کارکرد درمانی و تاب‌آوری انسان تأکید می‌کند. یافته‌ها بیانگر این است که بررسی معنای زندگی به یک طریق از رویکرد روان‌شناختی محدود نمی‌شود، بلکه تحلیل فلسفی عمیق و هستی‌شناختی، مانند حکمت متعالیه، چارچوبی کامل‌تر برای فهم ابعاد هدف، ارزش و کارکرد زندگی انسان فراهم می‌آورد.
- استیس، والتر ترنس. (1380ش). برگزیده‌ای از مقاله‌ها، (ترجمۀ عبدالحسین آذرنگ). تهران: هرمس.
- استیس، والتر تی. (1382ش). در بی‌معنایی معنا هست، (ترجمۀ اعظم پویا). نقد و نظر، ۳۰-۲۹، ص. 108-123.
- اطیب، عبدالحسین. (۱۳۶۹ش). أطیب‌البیان فی تفسیر القرآن. تهران: اسلام.
- بیدهندی، محمد؛ ذریه، محمدجواد. (۱۳۹۱ش). بررسی معناداری زندگی در اندیشۀ ملاصدرا و کی‌یرکگور. قبسات، ۶۴، ص. 69-109.
- پویازاده، اعظم. (۱۳۸۲ش). معنای زندگی از دیدگاه استیس و هاپ واکر. مقالات و بررسی‌ها، ۷۳، ص. 43-56.
- جعفری، محمدتقی. (۱۳۹۰ش). فلسفه و هدف زندگی. تهران: مؤسسۀ تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
- حسن، قاسم؛ عابدکوهی، فائزه. (۱۳۹۱ش). معنای زندگی از دیدگاه ملاصدرا. خردنامۀ صدرا، ۶۸، ص. 69-78.
- حسینی، مجتبی و دیگران. (۱۳۸۶ش). ملاصدرا به روایت ما: هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، نفس‌شناسی، دین‌شناسی، اخلاق‌شناسی، فلسفۀ هنر. تهران: امیرکبیر.
- خدری، غلامحسین. (۱۴۰۱ش). مقایسه‌ای میان والتر استیس و ملاصدرا در باب معناداری زندگی. فرهنگ و اندیشۀ دینی، (14)، ص. 151-170.
- خیدانی، لیلی. (۱۴۰۳ش). بررسی تطبیقی معنای زندگی از نظر کی‌یرکگور و صدرالمتألهین. پژوهشنامۀ حکمت متعالیه، (31)، ص. 7-23. Doi: 10.22080/jre.2024.25169.1176. دسترس‌پذیر در: https://jre.journals.umz.ac.ir/article_5159.html
- زمانیان، بهمن. (1403ش). حکمت متعالیه و مسئلۀ معناداری و عدم معناداری در زندگی بشری. آموزه‌های فلسفۀ اسلامی، (18)23، 129 - 147. https://doi.org/10.30513/ipd.2025.6131.1533
- شیرازی، سید رضی. (۱۳۸۲ش). الأسفار عن الأسفار: تعلیقات علی الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- عبودیت، عبدالرسول. (1385ش). درآمدی بر نظام حکمت صدرایی، (ج. 1). تهران: سمت.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۷۴ش). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۹۰ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی.
- فرانکل، ویکتور. (۱۳۶۶ش). پزشک و روح، (ترجمۀ فرخ سیف‌بهزاد). تهران: شرکت نشر ویس.
- فرانکل، ویکتور. (1354ش). انسان در جستجوی معنی، (ترجمۀ اکبر معارفی). تهران: دانشگاه تهران.
- فرانکل، ویکتور. (۱۳۸۱ش). انسان در جستجوی معنای غایی، (ترجمۀ احمد صبوری و عباس شمیم). تهران: نشر صداوسیما.
- فرانکل، ویکتور. (۱۳۸۳ش). ارادۀ معطوف به معنا، (ترجمۀ اسماعیل فصیح). تهران: صفی‌علی‌شاه.
- قربانی، هاشم. (۱۳۸۸ش). معنای زندگی از دیدگاه ویکتور فرانکل. تأملات فلسفی،(31)، 45-62.
- قرشی بنابی، علی‌اکبر. (۱۳۷۵ش). تفسیر احسن‌الحدیث. تهران: بنیاد بعثت.
- کریم‌زاده قراملکی، قربانعلی؛ فرامرز قراملکی، احد؛ و قدردان قراملکی، محمدحسن. (۱۳۹۰ش). شر ادراکی از دیدگاه صدرالمتألهین. اندیشۀ نوین دینی، 7(۲۵)، 27-44. دسترس‌پذیر در: http://noo.rs/HpNsq
- مدرسی، محمدتقی. (۱۴۱۹ق). من هدی القرآن. تهران: دار محبی الحسین.
- مصباح یزدی، محمدتقی. (1366ش). آموزش فلسفه، (ج. 1 و 2 ). قم: سازمان تبلیغات اسلامی.
- مطهری، مرتضی. (۱۳۸۲ش). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم شیرازی. (۱۳۶۰ش). شواهد الربوبیة، (تصحیح جلال‌الدین آشتیانی). مشهد: المرکز الجامعی للنشر.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم شیرازی. (۱۳۶۴ش). تفسیر القرآن الکریم، (ج. ۸. تصحیح محمد خواجوی). قم: بیدار.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم شیرازی. (۱۳۹۹ق). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، (۹ جلد). بیروت: بی‌نا.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم شیرازی. (1383ش. الف). شرح اصول کافی، (تصحیح محمد خواجوی. ج. 1). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم شیرازی. (1383ش. ب). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، (تصحیح و تحقیق مقصود محمدی). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم شیرازی. (۱۴۱۹ق). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، (ج. ۱، ۲، ۵، ۶، ۷، ۸). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم شیرازی. (1384ش). مفاتیح الغیب، (ترجمه و تعلیق محمدخواجوی و مقدمۀ علی عابدی شاهرودی). تهران: مولی.
- مکارم شیرازی، ناصر و دیگران. (۱۳۷۱ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
- ملحی، الناز؛ باقریان، فاطمه؛ مظاهری‌نژادفرد، گلناز؛ و فارسیجانی، نیلوفر. (۱۳۹۹ش). از رویکرد وجودی انسان‌گرا تا معنادرمانی فرانکل. رویش روان‌شناسی، 9(4)، 171-180. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.2383353.1399.9.4.7.6
- نصری، عبدالله. (۱۳۸۲ش). فلسفۀ آفرینش. قم: نشر معارف.
- Frankl, Viktor E. (2006). Man’s Search for Meaning. Boston: Beacon Press. (Original work published 1946).
- Frankl, Viktor E. (1985). Man's Search for Meaning. New York: Washington Square Press.
)