چکیده

انسان موجودی مختار است که توانایی تعالی به عالی‌ترین مراتب کمال را دارد. اندیشمندان انسان‌شناس در باب «نیازهای بنیادین و مقدمات کمال نفس انسانی» دیدگاه‌های گوناگون دارند. هدف این پژوهش آن است که از منظر ملاصدرا و مزلو، نیازهای بنیادین و مقدمات کمال نفس انسانی و مقدمات دستیابی به کمال بیان گردد و دیدگاه‌های این دو اندیشمند مقایسه شود. روش پژوهش، تحلیلی و تطبیقی است. بنابر یافته‌های پژوهش، طبق دیدگاه مزلو، نیازهای انسانی به دو دسته نیازهای کمبودی مانند نیاز به غذا، و وجودی مانند حقیقت‌جویی تقسیم می‌شود و نوعی ترتب طولی میان نیازهای انسان وجود دارد. طبق تفکر صدرایی، انسان برای دستیابی به کمال حقیقی خود، از یک سو باید نیازهای مراتب پایین‌تر نفس نباتی و حیوانی‌ را تأمین کند، و از سوی دیگر، با توجه به اصالت بعد روحانی، اصلی‌ترین نیازهای بنیادینْ مربوط به بعد روحانی او هستند. انسان باید برای حرکت در اصلی‌ترین مراتب تعالی‌اش نیازهای بنیادین نفس انسانی خود را بشناسد و آن‌ها را تأمین کند. مقدمات کمال انسان در مرتبۀ نفس انسانی به شش دسته تقسیم می‌شوند:  1) دستیابی به علوم الهی؛ 2) انجام اعمال تعالی‌بخش؛ 3) عشق و شوق؛ 4) ایمان؛ 5) راهنمای سفر؛ 6) یاری خداوند و عقل فعال. تأکید صدرا بر اعتدال میان قوای گوناگون انسانی و مسلط ساختن نفس انسانی و تقسیم نیازها به نیازهای نفوس نباتی، حیوانی و انسانی و ترجیح نیازهای انسانی و فرامادی، از اصلی‌ترین شاخصه‌های تفکر صدرایی هستند که اندیشۀ او را از مزلو ممتاز می‌کنند.