نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

• محمد مهدی گرائی ¹
• مهدی عظیمی ²
• مصطفی زالی ³

¹ دانش‌آموخته مقطع کارشناسی ارشد، رشته فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

² دانشیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

³ استادیار، گروه فلسفه، دانشکده ادبیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

وجود ذهنی یکی از ارکان بنیادین معرفت‌شناسی در فلسفه اسلامی به شمار می‌آید. صدرالمتألهین شیرازی از مدافعان این نظریه محسوب می‌شود که دلایل متعددی نیز برای اثبات آن ارائه کرده است. این نظریه که به‌طور غالب موردتأیید فیلسوفان اسلامی بوده است، در دوران معاصر از سوی مکتب تفکیک و پیروان آن با چالش‌های جدی مواجه شده است. در این میان، میرزاجواد تهرانی با ارائه دلایلی صریح، این نظریه را مردود دانسته و میرزامهدی اصفهانی، بنیان‌گذار مکتب تفکیک، هرچند نه به‌طور مستقیم، بلکه در ضمن آرای خود، به‌گونه‌ای سخن گفته است که نتیجه آن حذف وجود ذهنی از دستگاه معرفت‌شناختی انسان است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل این چالش‌ها، نخست به تقریر منسجم دیدگاه‌ها و ادلهٔ هر دو طرف پرداخته و سپس باتکیه‌بر روش عقلانی و تحلیل‌های فلسفی، از نظریه وجود ذهنی دفاع می‌کند. یافته‌های این مقاله نشان می‌دهد که اشکالات مکتب تفکیک اساساً بر نظریه وجود ذهنی وارد نیست و بدیل‌های پیشنهادی آنان نه‌تنها قادر به تبیین سازوکار معرفت نیستند، بلکه به تناقضات درونی و بی‌معنا شدن گزاره‌هایی منجر می‌شوند که بر اثبات صفات برای معدومات دلالت دارند.

کلیدواژه‌ها

• وجود ذهنی
• مکتب تفکیک
• حکمت متعالیه
• تصور معدومات

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

Mental Existence from the Perspective of Transcendent Philosophy and the School of Tafkik (Focusing on the Views of Mirza Mahdi Isfahani and Mirza Javad Tehrani)

نویسندگان [English]

• Mohammad Mehdi Geraei ¹
• Mahdi Azimi ²
• mustafa zali ³

¹ Department of Philosophy and Islamic Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran

² Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology, University of Tehran, Iran

³ Department of Philosophy, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Iran

چکیده [English]

Mental existence is considered one of the fundamental pillars of epistemology in Islamic philosophy. Sadr al-Muta'allihin Shirazi is regarded as one of the defenders of this theory, who has presented numerous arguments to prove it. This theory, which has been predominantly accepted by Islamic philosophers, has faced serious challenges in the contemporary era from the School of Separation and its followers. In this context, Mirza Jawad Tehrani has explicitly presented arguments rejecting this theory, while Mirza Mahdi Isfahani, the founder of the School of Separation, although not directly, has spoken in such a manner within his views that the outcome is the elimination of mental existence from the human epistemological framework. The present study, aiming to examine and analyze these challenges, first provides a coherent exposition of the views and arguments of both sides, and then, relying on rational methods and philosophical analyses, defends the theory of mental existence. The findings of this article indicate that the objections raised by the School of Separation are fundamentally not applicable to the theory of mental existence, and the alternatives they propose not only fail to explain the mechanism of knowledge but also lead to internal contradictions and the rendering meaningless of propositions that imply the ascription of attributes to non-existents.

کلیدواژه‌ها [English]

• Mental Existence
• School of Separation
• Transcendent Theosophy
• Conception of Non-Existents