نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

• فاطمه عبداله‌پور سنگچی

دانشجوی دکتری مدرسی مبانی نظری اسلام، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

در دهه‌های اخیر، هرمنوتیک فلسفی با تکیه بر مبانی وجودشناختی، به‌ویژه در اندیشه‌های مارتین هایدگر و هانس گئورگ گادامر، تحولی اساسی در نظریه فهم و تفسیر متن پدید آورده و با تأکید بر مفاهیمی چون دازاین، پیش‌فهم و امتزاج افق‌ها، نقش مفسر را به‌مثابه جزئی درون‌ماندگار از فرایند معنا تثبیت کرده است. با وجود گشایش افق‌های نو در فهم متون انسانی، کاربست این رویکرد در تفسیر متون دینی با چالش‌های جدی معرفت‌شناختی و روش‌شناختی مواجه است؛ از جمله تضعیف مرجعیت متن، نادیده‌انگاری مراد مؤلف الهی، و گرایش به نسبی‌گرایی تفسیری. مقاله حاضر با روشی توصیفی ـ تحلیلی و رویکردی انتقادی، به واکاوی نسبت هرمنوتیک فلسفی با تفسیر متون دینی پرداخته و نشان می‌دهد که هرچند تاریخ‌مندی و موقعیت‌مندی فهم، واقعیت‌هایی انکارناپذیر در فرایند ادراک انسانی‌اند، اما تعمیم بی‌ضابطه آن‌ها به همه سطوح معنا، به‌ویژه در متون وحیانی، به قرائت‌محوری و تفسیر به رأی می‌انجامد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که بهره‌گیری روشمند از ظرفیت‌های هرمنوتیک فلسفی تنها در صورتی موجه و ثمربخش خواهد بود که با بازنگری انتقادی در مبانی افراطی آن و از طریق تلفیق با معیارهای عقلانی و نقلی معتبر صورت پذیرد؛ رویکردی که امکان حفظ ژرفای وجودشناختی فهم را در کنار صیانت از ثبات نسبی معنا و داوری عقلانی میان تفاسیر فراهم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

• هرمنوتیک فلسفی
• وجودشناسی
• هایدگر
• گادامر
• تفسیر دینی
• پیش‌فهم
• امتزاج افق‌ها

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

An Analytical Critique of the Foundations of Philosophical Hermeneutics and Their Implications for the Interpretation of Religious Texts

نویسنده [English]

• Fatemeh Abdollahpour Sangchi

PhD student in the Theoretical Foundations of Islam, University of Tehran

چکیده [English]

In recent decades, philosophical hermeneutics, grounded in ontological premises—most notably in the thought of Martin Heidegger and Hans-Georg Gadamer—has brought about a fundamental shift in theories of textual understanding and interpretation. By emphasizing concepts such as Dasein, pre-understanding, and the fusion of horizons, this approach redefines the interpreter not as an external observer but as an integral participant in the process of meaning formation. While such a framework opens new horizons for the interpretation of human and historical texts, its application to religious texts raises serious epistemological and methodological challenges, including the weakening of textual objectivity, the marginalization of authorial (divine) intent, and the tendency toward interpretive relativism. Employing a descriptive–analytical method with a critical orientation, this article examines the implications of philosophical hermeneutics for the interpretation of religious texts and argues that although the historicity and situatedness of understanding are undeniable features of human cognition, their unqualified extension to all levels of meaning—particularly in revelatory texts—leads to interpretive subjectivism and arbitrary readings. The findings suggest that a legitimate and productive engagement with philosophical hermeneutics in the domain of religious interpretation requires a critical revision of its radical assumptions and a principled integration with established rational and transmitted interpretive criteria. Such an approach makes it possible to preserve the ontological depth of understanding while maintaining relative semantic stability and rational evaluability among competing interpretations.

کلیدواژه‌ها [English]

• Philosophical hermeneutics
• ontology
• Heidegger
• Gadamer
• religious interpretation
• preunderstanding
• blending of horizons