نویسندگان
1
دانشجوی دکتری، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
2
دانشیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
,
نوع مقاله : علمی پژوهشی
چکیده
این پژوهش با رویکردی تحلیلی و تطبیقی، مفهوم سعادت را در اندیشۀ ملاصدرا و لورین بسِر بررسی می‌کند تا نشان دهد این دو دستگاه نظری، با وجود تفاوت‌های بنیادین در مبانی متافیزیکی و روش‌شناختی، چگونه تصویری از تکامل و بهزیستی انسانی ارائه می‌دهند. در حکمت متعالیه، سعادت امری هستی‌شناختی و مبتنی بر حرکت جوهری، اشتداد وجودی و اتحاد علم، عالم و معلوم است؛ امری که در آن، تکامل انسان از طریق معرفت، تعقل و اتصاف به فضیلت در مسیر نیل به حقیقت مطلق تحقق می‌یابد. در مقابل، لورین بسِر سعادت را مفهومی اودایمونیک و برآمده از شکوفایی انسانی می‌داند که در بستر روابط انسانی، خودشناسی تجربی و فعلیت یافتن قابلیت‌ها شکل می‌گیرد. او با بهره‌گیری از روان‌شناسی مثبت، سعادت را رویدادی این‌جهانی و وابسته به رضایت، شکوفایی و حالِ خوب تفسیر می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد هر دو متفکر سعادت را با مفهوم تکامل پیوند می‌زنند، اما تکامل در اندیشۀ ملاصدرا صورتی متافیزیکی و مبتنی بر مراتب وجود دارد، درحالی‌که در نظریۀ بسِر، رویکردی روان‌شناختی، تجربی و زمین‌محور به خود می‌گیرد. در نتیجه، این مطالعه با روشن ساختن نقاط اشتراک ساختاری و تفاوت‌های بنیادین این دو دستگاه فکری، امکان گفت‌وگویی نو میان الهیات فلسفی و روان‌شناسی معاصر را فراهم می‌سازد.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1366ش، الف). شرح اصول کافی. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1366ش، ب). تفسیر القرآن الکریم، (تصحیح محمد خواجوی). قم: بیدار.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1368ش). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. قم: مکتبة المصطفوی.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1375ش). مجموعه رسائل فلسفی، (تصحیح حامد ناجی اصفهانی). تهران: حکمت.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (بی‌تا). المبدأ و المعاد. بی‌جا: بی‌نا.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1381ش). کسر أصنام الجاهلیّة. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1360ش). الشّواهد الرّبوبیّة فی المناهج السّلوکیّة، (با حاشیۀ ملاهادی سبزواری). تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
- شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1378ش). المظاهر الإلهیّة فی أسرار العلوم الکمالیّة، (تحقیق محمد خامنه‌ای). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
- شیواپور، حامد. (1402ش). تحلیل دیدگاه ملاصدرا دربارۀ معیار رسیدن به سعادت برین. هستی و شناخت، 10(1)، 45-66. https://doi.org/10.22096/ek.2025.2041136.1568
- منتصری، محمدمهدی؛ فرامرز قراملکی، احد. (1403ش). تحلیل سعادت از دیدگاه کندی، زکریای رازی و فارابی. آموزه‌های فلسفۀ اسلامی، 19(35)، 176_153. https://doi.org/10.30513/ipd.2025.6882.1600
- هوشنگی، حسین؛ رضایی، مهران. (1391ش). تحلیل دیدگاه ملاصدرا دربارۀ سعادت در پرتو حرکت جوهری. فلسفۀ دین، 10(2)، 29-46. https://doi.org/10.30497/prr.2013.1335
- Arslan, G. (2025). Beyond happiness: The three waves of positive psychology and the future of wellbeing. Happiness and Health, 5(2), 42–47. https://doi.org/10.47602/johah.v5i2.121
- Besser, lorrain L. (2021). philosophy of happiness, an interdisciplinary introduction. newyork: routledge press.
- Besser, lorrain L. (2014). Eudaimonic Ethics The Philosophy and Psychology of Living Well. newyork: routledge press.
- Besser, Lorrain L. (2023). ATTACHMENT IN THE WAKE OF IMPERMANENCE A Comparison of Hume and Buddhism on the Practical Implications of having “No-Self”. History of PHilosoPHy Quarterly, 40(4). http://10.5406/21521026.40.4.04.
- Besser, Lorrain L. (2011). Virtue and Flourishing in Our Interpersonal Relationships. philosophic exchange, 42(1).
- Keyes, Corey, L. M. and partners. (2003). Flourishing: Positive psychology and the life well-lived. Washington: American Psychological Association.
- Peterson, Cristopher and Martin E. P. Seligman. (2004). Character strengths and virtues: a handbook and classification. Washington: American Psychological Association.
- Vitters, Joar. (2016). Handbook of Eudaimonic Well-Being. Gewerbestrasse: springer cham press.
)