نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

• محمد حیدری فرد

استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم پایه و کاربردی، دانشگاه صنعتی کرمانشاه، کرمانشاه

چکیده

انسان‌شناسی در اندیشه نیچه نقشی بنیادین دارد و مبنای بسیاری از آرای اخلاقی او را شکل می‌دهد. او با نفی مرجعیت الهی و انکار هرگونه ماهیت ثابت برای انسان، وی را موجودی می‌داند که باید خود، آفریننده معنا و ارزش‌های زندگی خویش باشد. از این منظر فطرت یا گرایش‌های ذاتی در انسان معنایی نداشته و او با اراده معطوف به قدرت تعریف می‌شود. این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی، ابتدا مؤلفه‌های اصلی انسان‌شناسی نیچه را تبیین کرده و سپس آن‌ها را در پرتو نظریه فطرت در الهیات اسلامی بررسی می‌کند. در ادامه، نظریه فطرت به‌عنوان یکی از ارکان انسان‌شناسی اسلامی معرفی شده و نقش آن در تبیین هویت، گرایش‌ها و غایت انسان مورد توجه قرار می‌گیرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که انسان‌شناسی نیچه، به دلیل نادیده گرفتن بُعد فطری و الهی انسان، با چالش‌هایی در تبیین معنای زندگی و کرامت انسانی مواجه است؛ در حالی‌ که نظریه فطرت، با پذیرش پویایی انسان و در عین حال قائل شدن به جهت‌مندی وجود او، تصویری منسجم‌تر و معنادارتر از انسان ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

• نیچه
• انسان‌شناسی
• خودبنیادی انسان
• فطرت
• الهیات اسلامی
• اراده معطوف به قدرت

موضوعات

• فلسفه اسلامی

عنوان مقاله [English]

A Critical Analysis of Nietzsche’s Self-Grounded Anthropology Based on the Theory of Fitrah in Islamic Theology (With Emphasis on Allameh Tabataba’i’s Philosophical Interpretation)

نویسنده [English]

• Mohammad Heydarifard

Faculty member of the Department of Islamic Studies, Faculty of Basic and Applied Sciences, Kermanshah University of Technology

چکیده [English]

Anthropology occupies a fundamental position in Nietzsche’s thought and forms the basis of many of his ethical views. By rejecting divine authority and denying any fixed essence for human beings, Nietzsche conceives of the human as a being who must himself create the meaning and values of his own life. From this perspective, fitrah or innate dispositions have no significance in human nature, and the human being is defined primarily by the will to power. Adopting an analytical–critical approach, this article first explicates the main components of Nietzsche’s anthropology and then examines them in light of the theory of fitrah in Islamic theology. Subsequently, the theory of fitrah is introduced as one of the central pillars of Islamic anthropology, and its role in explaining human identity, inclinations, and ultimate purpose is explored. The findings of the study indicate that Nietzsche’s anthropology, due to its neglect of the innate and divine dimension of the human being, faces serious challenges in accounting for the meaning of life and human dignity. In contrast, the theory of fitrah, while acknowledging human dynamism, also affirms the directedness of human existence and thus offers a more coherent and meaningful conception of the human being.

کلیدواژه‌ها [English]

• Nietzsche
• Anthropology
• Human Self-Grounding
• Fitrah
• Islamic Theology
• Will to Power